Deontoloji
Tanım
Deontoloji, eylemlerin ahlaki değerini sonuçlarına değil, ödev ve kurallara uygunluğuna göre değerlendiren etik yaklaşımdır.
Cümle
Ahlak, sonuçlardan değil ödevden doğar
Bağlam
- Ahlak felsefesinde sonuççu yaklaşımlara karşı konumlanır.
- Ödev, kural ve ilke temelli etik anlayışını ifade eder.
- Hukuk ve meslek etiği tartışmalarında kullanılır.
Kapsam ve Sınırlar
- Sonuçların ahlaki önemini yeterince hesaba katmaz.
- Çatışan ödev durumlarında çözüm üretmekte zorlanır.
- Katı kuralcılığa yol açabilir.
Kullanım Örnekleri
- Yalanın her koşulda yanlış sayılması.
- Ödev gereği doğruyu söyleme yükümlülüğü.
Yanlış Kullanımlar
- Her kuralı mutlak ahlaki ilke saymak.
- Deontolojiyi duygusuz ahlak anlayışı gibi sunmak.
- Ödev kavramını toplumsal baskıyla karıştırmak.
Anlam Dönüşümü
- Bentham’da meslek etiği bağlamında ortaya çıktı.
- Kant ile ödev merkezli ahlak kuramı hâline geldi.
- Modern etik tartışmalarında temel yaklaşım oldu.
Kavram Kökeni
- Deontoloji Yunanca 'deon' (ödev) kelimesinden türemiştir.
- Ödev temelli ahlak anlayışını ifade eder.
Disiplinlere Göre Kullanım
Deontoloji, eylemlerin ahlaki değerini sonuçlardan bağımsız olarak ödev ve ilkelere uygunluk temelinde değerlendirir.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Deontolojik etiği, kategorik imperatif ve ödev kavramı üzerinden temellendirerek ahlakı sonuçlardan bağımsız kılar.
Çoğulcu deontoloji yaklaşımıyla birden fazla prima facie ödevin çatışabileceğini savunur.