Akl-ı Selim
Tanım
Akl-ı selim, ön yargıdan ve aşırılıktan arınmış, sağlıklı ve dengeli aklı ifade eder.
Cümle
Akl-ı selim, hakikati perdelemez.
Bağlam
- Kelâmda doğru akıl yürütmenin normu olarak kullanılır.
- Nakil ile uyumlu aklı tanımlamak için başvurulur.
- Aşırılık ve sofistik düşüncenin karşıtıdır.
Kapsam ve Sınırlar
- Her bireyde otomatik olarak gerçekleşmez.
- Bilgi ve ahlaki tutumdan bağımsız değildir.
- Salt sezgiye indirgenemez.
Kullanım Örnekleri
- Aşırı yorumlardan kaçınmak.
- Delil–sonuç dengesini korumak.
Yanlış Kullanımlar
- Kendi görüşünü akl-ı selim diye sunmak.
- Toplumsal alışkanlıkları akl-ı selimle karıştırmak.
- Akl-ı selimi eleştiriden muaf görmek.
Anlam Dönüşümü
- Selim kelimesi sağlamlık anlamı taşıyordu.
- Kelâmda normatif akıl kavramı hâline geldi.
- Modern dönemde sağduyu ile ilişkilendirildi.
Kavram Kökeni
- Akl ve selim kelimeleri Arapça kökenlidir.
- Sağlam ve bozulmamış akıl anlamına gelir.
Disiplinlere Göre Kullanım
Akl-ı selim, sahih nakille uyumlu ve aşırılıklardan arınmış aklî faaliyetin normu olarak kullanılır.
Doğru çıkarım, tutarlılık ve ölçülülük akl-ı selimin işleyiş zemini olarak görülür.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Akl-ı selimi, vahyi anlayabilen ve onu yanlış yorumlardan koruyan sağlıklı akıl olarak temellendirir.