Anlama-Açıklama Ayrımı
Tanım
Anlama-açıklama ayrımı, insan bilimleri ile doğa bilimleri arasındaki yöntem farkını ifade eder.
Cümle
“Doğa açıklanır, insan anlaşılır.”
Eş / Yakın Anlam
-Zıt Anlam
-Bağlam
- Pozitivist bilim anlayışına karşı geliştirilmiştir.
- Yorumlayıcı bilimlerin metodolojik temelidir.
Kapsam ve Sınırlar
- Keskin ayrım günümüzde tartışmalıdır.
- Karma yöntemleri açıklamakta yetersiz kalabilir.
Kullanım Örnekleri
- Doğa olaylarının nedensel açıklaması
- İnsan eylemlerinin anlamla yorumlanması
Yanlış Kullanımlar
- Bilimleri mutlak biçimde ayırmak
- Açıklamayı insan bilimlerinden dışlamak
Anlam Dönüşümü
- 19. yüzyılda metodolojik ayrım olarak ortaya çıktı.
- Modern felsefede esnek biçimde yeniden ele alındı.
Kavram Kökeni
- Türkçe: anlama ve açıklama
- Yöntemsel ayrım vurgusu
Disiplinlere Göre Kullanım
Anlama-açıklama ayrımı, yorumlayıcı yöntemlerin metodolojik temelini oluşturur.
Doğa bilimleri ile insan bilimleri arasındaki yöntem farkını temellendirmek için kullanılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
İnsan bilimlerini açıklama yerine anlama temeline oturtarak bu ayrımı sistematik hale getirmiştir.
Anlama ve açıklamayı birlikte kullanan yöntemsel bir yaklaşım geliştirerek ayrımı esnekleştirmiştir.