Câiz
Tanım
Câiz, yapılması veya terk edilmesi dinen serbest bırakılmış, herhangi bir sevap veya günah sonucu doğurmayan fiilleri ifade eder.
Cümle
Câiz alan sorumluluk doğurmaz
Bağlam
- Ahkâm-ı şer’iyyenin serbestlik alanını oluşturur.
- Mükellefin tercihine bırakılmıştır.
- Aslî ibaha prensibiyle ilişkilidir.
- Günlük hayatın büyük kısmını kapsar.
Kapsam ve Sınırlar
- Ahlakî açıdan her zaman nötr olmayabilir.
- Niyetle birlikte değer kazanabilir.
- Toplumsal zarara yol açıyorsa sınırlandırılabilir.
Kullanım Örnekleri
- Helal yiyecekleri tercih etmek.
- Giyim tarzında serbestlik.
Yanlış Kullanımlar
- Ahlaki meşruiyetle eşitlenmesi.
Anlam Dönüşümü
- İbaha ilkesiyle temellendirildi.
- Usûl-i fıkıhta sistematikleştirildi.
- Modern dönemde özgürlük tartışmalarıyla ilişkilendirildi.
Kavram Kökeni
- Geçerli ve serbest anlamına gelir.
- Mubah kavramıyla yakın ilişkilidir.
Disiplinlere Göre Kullanım
Câiz, mükellefin yapıp yapmamakta serbest olduğu, dinî açıdan bağlayıcılık taşımayan fiilleri ifade eder ve ahkâm-ı şer’iyyenin serbestlik alanını oluşturur.
Aslî ibâha ilkesi çerçevesinde, hakkında yasaklayıcı veya emredici delil bulunmayan fiillerin hükmü câiz olarak değerlendirilir.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Câiz alanın sorumluluk doğurmayan fakat niyetle değer kazanabilen bir alan olduğu vurgulanarak hukuk–ahlak ayrımı korunmuştur.