Entüisyonizm
Tanım
Entüisyonizm, sezgiyi bilginin temel kaynağı olarak kabul eden görüştür.
Cümle
“Gerçek bilgi sezgiyle kavranır.”
Bağlam
- Rasyonalizm ve deneyciliğe alternatif sunar.
- Doğrudan kavrayışa epistemik değer atfeder.
- Ahlak ve metafizik alanlarında kullanılır.
Kapsam ve Sınırlar
- Sezginin doğruluğu denetlenemez.
- Öznelcilik riski taşır.
- Bilimsel bilgi üretimine sınırlı katkı sağlar.
Kullanım Örnekleri
- Ahlaki doğruların sezgisel kavranması.
- Zamanın akışının doğrudan hissedilmesi.
Yanlış Kullanımlar
- Her içsel hissi sezgi saymak.
- Sezgiyi aklın yerine koymak.
- Entüisyonizmi irrasyonalizmle özdeşleştirmek.
Anlam Dönüşümü
- Antik sezgi anlayışlarından beslendi.
- Bergson ile sistematik hâle geldi.
- Modern felsefede sınırlı alanda kullanıldı.
Kavram Kökeni
- Latince: intuitio
- Doğrudan kavrayış anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
Entüisyonizm, bilginin akıl yürütme ya da deneyden önce, doğrudan sezgi yoluyla kavranabileceğini savunur.
Varlığın sürekliliği ve zamanın mahiyeti gibi konular sezgisel kavrayışla açıklanmaya çalışılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Sezgiyi, gerçekliğin akılla parçalanmadan doğrudan kavranmasını sağlayan üstün bir bilgi türü olarak görür.
Ahlaki entüisyonizm bağlamında bazı ahlaki doğruların sezgisel olarak bilinebileceğini savunur.