Cehmiyye
Tanım
Cehmiyye, insan iradesini neredeyse tamamen reddeden, ilahi sıfatları te’vil eden ve cebirci görüşleriyle bilinen erken dönem kelam ekolüdür.
Cümle
İnsan fiillerinde mutlak fail değildir
Bağlam
- Kader ve ilahi sıfatlar tartışmaları bağlamında ortaya çıkmıştır.
- Aşırı cebirci yaklaşımların örneğidir.
- Sünni kelâm tarafından eleştirilmiştir.
Kapsam ve Sınırlar
- İnsan sorumluluğunu zayıflatır.
- İlahi sıfatları aşırı şekilde soyutlar.
- Genel kabul görmüş bir ekol hâline gelmemiştir.
Kullanım Örnekleri
- İnsan fiillerinin tamamen ilahi fiil sayılması.
- Sıfatların mecazî yorumlanması.
Yanlış Kullanımlar
- Cehmiyye’yi tüm cebirci yaklaşımlarla özdeşleştirmek.
- Her sıfat te’vilini Cehmî saymak.
- Tarihsel eleştirileri göz ardı etmek.
Anlam Dönüşümü
- Bireysel bir kelâmî görüş olarak ortaya çıktı.
- Cebirci ekollerin sembolü hâline geldi.
- Çoğunlukla eleştirel bir referans olarak anıldı.
Kavram Kökeni
- Adını Cehm b. Safvan’dan alır.
- Aşırı cebir anlayışıyla eleştirilmiştir.
Disiplinlere Göre Kullanım
Cehmiyye, ilahi sıfatların te’vili ve insan iradesinin reddi üzerinden şekillenen aşırı cebirci bir kelâm ekolüdür.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
İnsan fiillerinde gerçek failin yalnızca Allah olduğunu savunarak cebirci görüşlerin temsilcisi olmuştur.