Çelişki
Tanım
Çelişki, bir düşünce veya önermede birbirini dışlayan yargıların birlikte bulunmasıdır.
Cümle
“Aynı şey, aynı anda ve aynı bakımdan hem var hem yok olamaz.”
Bağlam
- Klasik mantığın temel problemlerindendir.
- Argüman analizinde belirleyici rol oynar.
Kapsam ve Sınırlar
- Her karşıtlık çelişki değildir.
- Bazı çağdaş mantıklarda çelişki tolere edilebilir.
Kullanım Örnekleri
- Bu önermeler çelişki içeriyor.
- Çelişki argümanı geçersiz kılar.
Yanlış Kullanımlar
- Farklı görüşleri çelişki sanmak
- Tutarsızlık ile çelişkiyi karıştırmak
Anlam Dönüşümü
- Aristotelesçi mantıkta mutlak yasaktır.
- Parakonsistent mantıklarla yeniden tartışmaya açılmıştır.
Kavram Kökeni
- Arapça: تناقض (tenâkuḍ)
- Birbirini bozma anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
Çelişki, klasik mantıkta kabul edilemez bir durumdur ve çelişmezlik ilkesi düşüncenin temel yasasıdır.
Argüman çözümlemelerinde çelişki, tutarsızlığın en güçlü göstergesi olarak kullanılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Çelişmezlik ilkesini, tüm düşünmenin en temel ve tartışılmaz ilkesi olarak formüle eder.
Çelişkiyi, düşüncenin ve gerçekliğin gelişimini sağlayan diyalektik bir moment olarak ele alır.
Parakonsistent mantıkta çelişkinin her zaman yıkıcı olmadığını savunur.