Deist
Tanım
Deist, Tanrı’nın evreni yarattığını ancak yaratılıştan sonra evrene müdahale etmediğini savunan kişidir.
Cümle
“Tanrı evreni kurar ama müdahale etmez.”
Bağlam
- Aydınlanma dönemi din eleştirileriyle ilişkilidir.
- Vahiy ve mucize kavramlarına mesafelidir.
Kapsam ve Sınırlar
- Tanrı–evren ilişkisini mekanik hale getirmekle eleştirilir.
- Dini pratik ve ibadetle zayıf bağ kurar.
Kullanım Örnekleri
- Saatçi Tanrı benzetmesi
- Doğal din anlayışı
Yanlış Kullanımlar
- Deizmi ateizmle karıştırmak
- Her eleştirel dindarı deist saymak
Anlam Dönüşümü
- Aydınlanma düşüncesiyle ortaya çıktı.
- Modern bireysel inanç biçimlerine etki etti.
Kavram Kökeni
- Latince: deus
- Tanrı
Disiplinlere Göre Kullanım
Deist, Tanrı’yı evrenin yaratıcısı olarak kabul edip vahiy ve mucizeyi reddeden yaklaşımı temsil eder.
Akıl merkezli din anlayışı ve doğal din fikri deist düşüncenin temelini oluşturur.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Vahiy dinlerini eleştirirken Tanrı fikrini akılla savunmuştur.
Doğal din anlayışını sistematik biçimde savunan erken dönem deist düşünürlerdendir.