Deizm
Tanım
Deizm, Tanrı'nın evreni yarattığını ancak sonrasında evrene müdahil olmadığını savunan görüştür.
Cümle
“Tanrı evreni kurar, fakat müdahale etmez.”
Bağlam
- Aydınlanma dönemi din eleştirilerinde kullanılır.
- Vahiy ve mucize kavramlarının reddi bağlamında ele alınır.
Kapsam ve Sınırlar
- Tanrı ile insan arasındaki ilişkiyi zayıflatır.
- Dini pratik ve vahyi temellendiremez.
Kullanım Örnekleri
- Evreni kurup işleyişine karışmayan Tanrı fikri
- Mucize ve vahyin reddi
Yanlış Kullanımlar
- Deizmi ateizmle eşitlemek
- Her müdahalesiz Tanrı anlayışını deizm sanmak
Anlam Dönüşümü
- Doğal din anlayışı olarak ortaya çıktı.
- Aydınlanma düşüncesiyle sistematikleşti.
Kavram Kökeni
- Aydınlanma düşüncesi
- Doğal din anlayışı
Disiplinlere Göre Kullanım
Deizm, Tanrı inancını vahiy ve mucizeden bağımsız biçimde rasyonel temelde ele alır.
Akıl merkezli din eleştirileri bağlamında deizm, kurumsal dine alternatif bir Tanrı anlayışı sunar.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Hristiyanlığı akla uygun hâle getirme çabasıyla deist düşüncenin erken temsilcilerindendir.
Vahiy ve kilise eleştirisiyle birlikte müdahalesiz Tanrı fikrini savunmuştur.
Doğal din anlayışını savunarak deizmi halkçı ve politik bir söylemle ifade etmiştir.