İlim
Tanım
İlim, bir şeyin olduğu hâl üzere idrak edilmesini ifade eden bilgi türüdür. İslam felsefesi ve kelâmında ilim, hem insan bilgisi hem de Allah’ın ezelî ve kuşatıcı bilgisi bağlamında ele alınır.
Cümle
İlim, maluma tabiidir
Bağlam
- Kelâmda bilginin mahiyeti ve Allah’ın ilmi bağlamında kullanılır.
- İslam felsefesinde bilginin doğruluk ve kesinlik şartlarını ifade eder.
- Fıkıh ve usûlde hükümlerin bilgi temeli olarak ele alınır.
Kapsam ve Sınırlar
- İlim, zan ve kanaat türlerini kapsamaz.
- Salt teorik bilgiyle sınırlı değildir.
- Her bilme iddiası ilim sayılmaz.
Kullanım Örnekleri
- Allah’ın ezelî ilmi.
- İnsanın bir nesneyi olduğu hâliyle bilmesi.
- İlim–zan ayrımı.
Yanlış Kullanımlar
- İlim ile kanaat veya zan arasındaki farkın silikleştirilmesi.
- İlmin yalnızca modern bilimle özdeşleştirilmesi.
- Bilgi sahibi olmayı ahlaki üstünlük saymak.
Anlam Dönüşümü
- Başlangıçta genel bilme ve ayırt etme anlamındaydı.
- Kelâmda teknik epistemolojik kavram hâline geldi.
- Modern dönemde bilimsel bilgiyle dar anlamda özdeşleştirildi.
Kavram Kökeni
- İlim kelimesi Arapça ʿ-l-m kökünden gelir.
- Bilmek, ayırt etmek ve işaret etmek anlamlarını taşır.
Disiplinlere Göre Kullanım
İlim, Allah’ın ezelî bilgisi ve insan bilgisinin mahiyeti bağlamında epistemolojik bir temel kavram olarak ele alınır.
İlim, bilginin doğruluk, kesinlik ve nesnesiyle ilişkisi bakımından felsefî epistemoloji içinde tartışılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
İlmi, bilinen şeye uygunluk (maluma mutabakat) ilkesi üzerinden ele alarak kelâmî epistemolojide temellendirir.