İllet
Tanım
İllet, bir şeyin varlığını veya oluşunu açıklayan temel neden olarak kabul edilir.
Cümle
“İllet olmadan معلول (ma‘lûl) düşünülemez.”
Bağlam
- İslam felsefesi ve kelamda nedensellik kavramıdır.
- Neden–sonuç ilişkisini metafizik düzeyde açıklar.
Kapsam ve Sınırlar
- Modern bilimsel nedensellikle birebir örtüşmez.
- Teolojik varsayımlar içerebilir.
Kullanım Örnekleri
- Bu olayın illeti tartışmalıdır.
- İllet–ma‘lûl ilişkisi kuruldu.
Yanlış Kullanımlar
- İlleti modern fiziksel nedenle özdeşleştirmek
- İlleti yalnızca tıbbi anlamda kullanmak
Anlam Dönüşümü
- Klasik İslam düşüncesinde merkezi bir terimdir.
- Modern dönemde kavramsal daralma yaşamıştır.
Kavram Kökeni
- Arapça: ʿilla
- Sebep ve hastalık anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
İllet, bir varlığın veya olayın ortaya çıkmasını sağlayan temel açıklayıcı neden olarak ele alınır.
İllet, Tanrı–âlem ilişkisi ve nedenselliğin sınırları bağlamında tartışılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
İlleti, ma‘lûlün varlığını zorunlu kılan metafizik neden olarak temellendirir.
İllet kavramını eleştirerek zorunlu nedensellik anlayışını reddeder.