Kaderiyye
Tanım
Kaderiyye, insanın fiillerinde tam özgür olduğunu savunan ve ilahi kaderi sınırlı yorumlayan erken dönem kelam ekolüdür.
Cümle
İnsan kendi fiilinin yaratıcısıdır
Bağlam
- Kader ve özgür irade tartışmalarının erken safhasında ortaya çıkmıştır.
- Cebriyye’ye tepki olarak şekillenen özgürlükçü yaklaşımdır.
- İlahi adaletin korunması amacıyla insan sorumluluğunu vurgular.
Kapsam ve Sınırlar
- İlahi kudret ve irade alanını daralttığı eleştirisine açıktır.
- İnsan fiillerini mutlaklaştırma riski taşır.
- Sistematik bir kelam ekolü hâline gelememiştir.
Kullanım Örnekleri
- İnsanın fiillerinden tamamen sorumlu kabul edilmesi.
- Kötülüğün ilahi iradeye nispet edilmemesi.
Yanlış Kullanımlar
- Kaderiyye’yi modern özgürlük anlayışlarıyla özdeşleştirmek.
- İlahi bilgiyi tamamen dışlayan bir yaklaşım gibi sunmak.
- Tüm Mu‘tezile düşüncesini Kaderiyye ile aynı görmek.
Anlam Dönüşümü
- Başlangıçta özgür irade vurgusu olarak ortaya çıktı.
- Zamanla cebir karşıtı düşüncelerin genel adı hâline geldi.
- Mu‘tezile öncesi bir entelektüel zemin olarak anıldı.
Kavram Kökeni
- Kader kavramının aşırı özgürlükçü yorumu üzerine kurulmuştur.
- Mu‘tezile düşüncesine zemin hazırlamıştır.
Disiplinlere Göre Kullanım
Kaderiyye, insan fiillerinde özgürlüğü merkeze alarak ilahi adalet problemini çözmeye çalışan erken dönem kelâm yaklaşımıdır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
İnsan fiillerinde özgürlüğü savunarak kaderci yorumlara karşı çıkan ilk isimlerdendir.