Kuram
Tanım
Kuram, olgular arasındaki ilişkileri açıklamak, düzenlemek ve anlamlandırmak amacıyla oluşturulan sistemli kavramsal bütündür.
Cümle
“Kuram, olgulara anlam kazandıran yapıdır.”
Eş / Yakın Anlam
-Zıt Anlam
-Bağlam
- Bilimde gözlem ve deney verilerini açıklamak için kullanılır.
- Felsefede bilgi, gerçeklik ve açıklama anlayışlarıyla ilişkilidir.
- Paradigma kavramı çerçevesinde bilimsel faaliyetlerin yönünü belirler.
Kapsam ve Sınırlar
- Kuramlar mutlak doğrular değildir ve tarihsel olarak değişebilir.
- Yeni veriler karşısında revizyona veya terk edilmeye açıktır.
Kullanım Örnekleri
- Evrim kuramı
- Görelilik kuramı
Yanlış Kullanımlar
- Kuramı kanıtlanmamış varsayımla özdeşleştirmek
- Kuramları dogmatik ve değişmez yapılar gibi görmek
Anlam Dönüşümü
- Klasik dönemde kuram, daha çok düşünsel açıklama anlamı taşımıştır.
- Modern bilimde deneysel verilerle ilişkilendirilmiş açıklayıcı sistem haline gelmiştir.
Kavram Kökeni
- Arapça: kurmak
- Düzenleme anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
Kuram, bilimsel açıklamanın temel birimi olarak olguları düzenleyen ve anlamlandıran yapısal çerçeve şeklinde ele alınır.
Kuramın bilgi üretimindeki rolü, doğruluk değeri ve gerekçelendirme biçimi epistemolojik açıdan değerlendirilir.
Kuram, tutarlı önermeler bütünü olarak içsel yapısı ve çıkarım ilişkileri bakımından incelenir.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Kuramları paradigma kavramı içinde ele alarak bilimsel etkinliğin tarihsel ve topluluk temelli yönünü vurgulamıştır.
Kuramları yanlışlanabilirlik ölçütü üzerinden değerlendirerek eleştirel sınamaya açık yapılar olarak görmüştür.