Ölçüt
Tanım
Ölçüt, bir yargının doğruluğunu ya da değerini belirleyen temel ilkedir.
Cümle
“Yargı, ölçüt olmadan kurulamaz.”
Bağlam
- Epistemoloji ve etik değerlendirmelerde kullanılır.
Kapsam ve Sınırlar
- Ölçütler bağlama göre değişebilir.
Kullanım Örnekleri
- Tutarlılık bir ölçüttür.
Yanlış Kullanımlar
- Ölçütleri mutlaklaştırmak
Anlam Dönüşümü
- Klasik mantıkta temel rol oynar.
Kavram Kökeni
- Türkçe: ölçmek
- Değerlendirme temeli anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
Ölçüt, bir eylemin iyi, kötü, doğru ya da yanlış olarak değerlendirilmesinde başvurulan normatif temeli ifade eder.
Bilgi iddialarının doğruluk, gerekçelendirme ve geçerliliğini belirlemede ölçüt kavramı kullanılır.
Ölçüt, akıl yürütmenin geçerli olup olmadığını belirleyen tutarlılık ve çıkarım kurallarıyla ilişkilidir.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Ölçütü, doğru yargının ve erdemli eylemin belirlenmesinde aklın rehberi olarak ele alır.
Ölçütü, pratik aklın evrenselleştirilebilirlik ilkesiyle temellendirir.
Ahlaki ölçütlerin akıldan değil, insan duygu ve eğilimlerinden türediğini savunur.