Tanım: A posteriori, deneyim ve gözleme dayanarak elde edilen bilgiyi ifade eder.
Detay
Tanım: A priori, deneyime başvurmadan bilinebilen bilgi türünü ifade eder.
Detay
Tanım: Absürd, insanın anlam arayışı ile evrenin bu arayışa kayıtsızlığı arasındaki uyumsuzluğu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Açık teizm, Tanrı'nın gelecekteki özgür insan eylemlerini kesin olarak bilmediğini savunan teistik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Açıklama, bir olgunun nedenlerini, koşullarını veya işleyiş mekanizmasını ortaya koyma sürecidir.
Detay
Tanım: Adalet, hakların ve yükümlülüklerin eşitlik ve hakkaniyet ilkesine göre dağıtılmasıdır.
Detay
Tanım: Adet, birey veya toplum tarafından süreklilik kazanmış davranış biçimidir.
Detay
Tanım: Af, yapılan bir hataya karşı ceza vermekten bilinçli olarak vazgeçmeyi ifade eder. İslam ahlakında af, hem ilahi bir sıfat hem de insan için ahlaki bir erdem olarak kabul edilir.
Detay
Tanım: Aforizma, düşünceyi kısa, yoğun ve çarpıcı bir biçimde ifade eden özlü sözdür.
Detay
Tanım: Aforoz, bir kişinin dini toplulukla olan bağının resmî olarak kesilmesini ifade eden yaptırımdır.
Detay
Tanım: Agnostik, Tanrı’nın varlığı ya da yokluğu hakkında kesin ve temellendirilmiş bilgiye ulaşılamayacağını savunan kişidir.
Detay
Tanım: Agnostisizm, Tanrı'nın varlığı veya yokluğu hakkında kesin bilgiye ulaşılamayacağını savunan görüştür.
Detay
Tanım: Ahiret, dini düşüncede dünya hayatından sonra başlayacağı kabul edilen varoluş aşamasını ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Ahkâm-ı ilâhiyye, Allah’ın iradesine dayanan ve varlık, kader, hüküm ve düzen alanlarını kapsayan genel ilahi hükümleri ifade eden kelam terimidir.
Detay
Tanım: Ahkâm-ı şer’iyye, İslam hukukunda mükelleflerin fiillerine yönelik olarak Allah tarafından konulan bağlayıcı ve düzenleyici hükümlerin tamamını ifade eder.
Detay
Tanım: Ahlak, bireyin davranışlarını yönlendiren değerler, normlar ve doğru-yanlış yargılar bütünüdür.
Detay
Tanım: Ahlaki ontoloji, ahlaki değerlerin ve normların ontolojik statüsünü konu edinen felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Ahlaki özerklik, bireyin ahlaki yasaları dış otoritelerden bağımsız olarak kendi aklıyla belirleyebilme yetisini ifade eder.
Detay
Tanım: Ahmak, düşünme ve muhakeme yetisini kullanmayan, bilgiye rağmen yanlışta ısrar eden kimseyi ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Ahura Mazda, Zerdüştlük inancında evrenin yaratıcısı ve ahlaki düzenin kaynağı olan yüce ilahi varlıktır. Bilgelik, iyilik ve kozmik düzen Ahura Mazda’nın temel nitelikleri olarak kabul edilir.
Detay
Tanım: Akâid, İslam dininde inanılması zorunlu kabul edilen temel inanç esaslarını konu edinen ilim dalıdır.
Detay
Tanım: Akıl, düşünme, yargılama ve çıkarım yapma yetisini ifade eden zihinsel kapasitedir.
Detay
Tanım: Akıl Çağı, insan aklının otorite ve gelenek karşısında temel bilgi ve değer kaynağı olarak kabul edildiği tarihsel düşünce dönemidir.
Detay
Tanım: Akıl yürütme, önermeler arasında ilişki kurarak yeni bir yargıya ulaşma sürecidir.
Detay
Tanım: Akılcılık, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim değil, aklın kendisi olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Akl-ı selim, ön yargıdan ve aşırılıktan arınmış, sağlıklı ve dengeli aklı ifade eder.
Detay
Tanım: Aksiyom, bir sistem içinde doğruluğu kabul edilen ve kanıt gerektirmeyen temel önermedir.
Detay
Tanım: Aksiyon potansiyeli, nöron zarında oluşan ani elektriksel değişimdir.
Detay
Tanım: Aktüel, bir varlığın ya da niteliğin fiilen gerçekleşmiş ve etkin durumda olmasıdır.
Detay
Tanım: Alan, uzayın her noktasına fiziksel büyüklüklerin atandığı soyut bir yapıdır.
Detay
Tanım: Alçakgönüllü, kişinin kendisini başkalarından üstün görmeden, sınırlılığının farkında olarak ölçülü ve mütevazı bir tutum sergilemesini ifade eder.
Detay
Tanım: Alegori, soyut düşünce ve kavramların sembolik anlatım yoluyla somut bir hikâye içinde ifade edilmesidir.
Detay
Tanım: Âlem, Allah’ın dışında kalan ve yaratılmış olan tüm varlıkların bütünü anlamına gelen kelam ve felsefe kavramıdır. Maddî ve manevî tüm varlık alanlarını kapsar.
Detay
Tanım: Alevî, Hz. Ali’ye bağlılığı ve ona atfedilen manevi otoriteyi merkeze alan, tarihsel, kültürel ve inançsal yönleri bulunan geniş bir dini kimliği ifade eder.
Detay
Tanım: Algı, duyular aracılığıyla elde edilen verilerin bilinçte düzenlenmesi ve anlamlı hale getirilmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Alîm, bilgi sahibi olan ve bilme yetisine sahip bulunan kimseyi ya da Allah’ın her şeyi bilen sıfatını ifade eder.
Detay
Tanım: Alışkanlık, tekrarlanan davranışların zamanla bilinçli karar gerektirmeden ortaya çıkmasıdır.
Detay
Tanım: Allah, İslam inancında mutlak, tek, ezeli ve ebedi olan zorunlu varlık olarak kabul edilen Tanrı’dır.
Detay
Tanım: Alt küme, elemanlarının tamamı başka bir kümenin içinde bulunan kümedir.
Detay
Tanım: Alt parçacık, atomu oluşturan veya atomdan daha temel kabul edilen fiziksel birimdir.
Detay
Tanım: Altın orta, aşırılıklar arasında dengeli ve erdemli tutumu ifade eden etik ilkedir.
Detay
Tanım: Altruizm, bireyin kendi çıkarlarını geri plana alarak başkalarının iyiliğini gözetmesini ahlaki bir ilke olarak benimseyen düşünce ve davranış anlayışıdır.
Detay
Tanım: Altyapı, bir toplumun üretim biçimi ve ekonomik ilişkilerinden oluşan temel yapıyı ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Amaç, bir eylemin veya sürecin yöneldiği sonuç ya da hedef durumdur.
Detay
Tanım: Amel, insanın iradeli olarak gerçekleştirdiği davranış ve fiilleri ifade eder.
Detay
Tanım: Ampirik, deney ve gözleme dayanan bilgi ve yöntemleri ifade eder.
Detay
Tanım: Ampirizm, bilginin deney yoluyla elde edildiğini savunan epistemolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Anakronizm, bir olgu veya düşünceyi ait olmadığı tarihsel bağlam içinde değerlendirme hatasıdır.
Detay
Tanım: Analitik, karmaşık bir bütünü daha basit bileşenlerine ayırarak incelemeyi ifade eden yaklaşımı tanımlar.
Detay
Tanım: Analitik felsefe, felsefi problemleri dil, mantık ve kavramsal çözümleme yoluyla ele alan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Analiz, bir bütünü oluşturan unsurları ayırarak inceleme ve anlamlandırma yöntemidir.
Detay
Tanım: Analoji, iki şey arasındaki benzerlikten hareketle çıkarım yapmayı ifade eden akıl yürütme biçimidir.
Detay
Tanım: Analoji, iki veya daha fazla şey arasındaki benzerliklerden hareketle çıkarım yapma yöntemidir.
Detay
Tanım: Anane, hadis ilminde bir rivayetin “falanca, falancadan rivayet etti” şeklinde aktarılmasını ifade eden teknik terimdir.
Detay
Tanım: Anarşizm, her türlü zorlayıcı otoriteyi reddeden siyasal düşünce akımıdır.
Detay
Tanım: Anlam, bir ifade, işaret veya düşüncenin neye gönderimde bulunduğunu ya da nasıl kavrandığını belirleyen içeriktir.
Detay
Tanım: Anlam krizi, bireyin yaşamına yön veren değer ve amaçların geçerliliğini yitirmesi durumunu ifade eder.
Detay
Tanım: Anlama, bir anlam içeriğini bağlamı içinde çözümleyerek kavrama sürecidir.
Detay
Tanım: Anlama-açıklama ayrımı, insan bilimleri ile doğa bilimleri arasındaki yöntem farkını ifade eder.
Detay
Tanım: Anlamın kullanımı, bir dilsel ifadenin anlamının, soyut tanımlardan ziyade fiilî kullanım pratikleri içinde ortaya çıkmasıdır.
Detay
Tanım: Anlamlandırma, deneyim ve olgulara zihinsel ve kültürel çerçeveler içinde anlam yükleme sürecidir.
Detay
Tanım: Anlamlılık, bir ifadenin dilsel ve kavramsal olarak anlam taşıma niteliğidir.
Detay
Tanım: Anlamsızlık, varlık, değer veya amaç ile kurulan bağın kopması ya da kurulamaması durumudur.
Detay
Tanım: Anlatı, olayların belirli bir düzen ve anlam çerçevesinde aktarılmasıdır.
Detay
Tanım: Anlatım, düşünce, bilgi veya olayların belirli bir düzen içinde aktarılmasıdır.
Detay
Tanım: Anomi, toplumsal normların etkisini kaybettiği ve bireylerin yönsüzleştiği durumdur.
Detay
Tanım: Anormal, belirli normların dışında kalan veya olağan kabul edilmeyen durumdur.
Detay
Tanım: Antikçağ, yazının icadından Ortaçağ’ın başlangıcına kadar uzanan, klasik uygarlıkları ve ilk felsefi sistemleri kapsayan tarihsel dönemdir.
Detay
Tanım: Antropomorfizm, insan niteliklerinin Tanrı’ya veya insan dışı varlıklara atfedilmesi anlayışıdır. Kelamda bu yaklaşım, Tanrı’yı yaratılmışlara benzetme riski nedeniyle eleştirilmiştir.
Detay
Tanım: Antropoteizm, Tanrı’nın insan nitelikleriyle tasvir edilmesi veya Tanrı anlayışının insan merkezli olarak kurulmasını ifade eden görüştür.
Detay
Tanım: Apateist, Tanrı’nın varlığı veya yokluğu meselesini anlamsız ya da önemsiz bularak bu tartışmaya kayıtsız kalan kişidir.
Detay
Tanım: Apolitik, siyasal süreçlere, ideolojilere veya kamusal karar mekanizmalarına bilinçli olarak mesafeli durma tutumunu ifade eder.
Detay
Tanım: Apolojetik, dini inançların rasyonel ve felsefi temelde savunulmasını amaçlayan disiplindir.
Detay
Tanım: Apoloji, bir inanç veya düşünce sistemini eleştirilere karşı savunmayı amaçlayan düşünsel faaliyettir.
Detay
Tanım: Apolojistler, belirli bir inanç veya öğretiyi eleştirilere karşı sistemli biçimde savunan düşünürlerdir.
Detay
Tanım: Aporia, felsefi düşüncede çözümü olmayan ya da geçici olarak çözümsüz görünen zihinsel çıkmaz durumudur.
Detay
Tanım: Araç, bir amaca ulaşmak için kullanılan vasıta veya yöntemdir.
Detay
Tanım: Araştırma, sistemli gözlem ve inceleme yoluyla bilgi üretme sürecidir.
Detay
Tanım: Araz, kendi başına var olamayan ve ancak bir cevherde bulunarak varlık kazanan niteliktir.
Detay
Tanım: Arete, bir varlığın kendi doğasına uygun biçimde yetkinleşmesi ve mükemmelliğe ulaşması anlamına gelen erdem kavramıdır.
Detay
Tanım: Argüman, belirli bir sonucu desteklemek amacıyla düzenlenmiş öncüller bütünüdür.
Detay
Tanım: Aristokrasi, yönetimin erdemli ve yetkin azınlık tarafından yürütülmesi gerektiğini savunan yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Arkhe, Antik Yunan felsefesinde evrendeki tüm varlıkların dayandığı ilk ilke, köken veya temel gerçeklik anlamına gelir.
Detay
Tanım: Arşiv, belgelerin sistemli biçimde saklandığı ve korunduğu yerdir.
Detay
Tanım: Âsârîlik, inanç meselelerinde akli yorumdan kaçınarak Kur’an, sünnet ve sahabe rivayetlerini esas alan, selef merkezli kelam yaklaşımıdır.
Detay
Tanım: Asimetrik, bir yapının veya ilişkinin dengeli, eş oranlı ya da simetrik olmama durumunu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Aşk, insanın kendisini aşan bir değere yönelmesini sağlayan derin sevgi ve bağlılık halidir. Felsefe ve tasavvufta aşk, hakikate ulaşmanın yolu olarak görülür.
Detay
Tanım: Aşkın, deneyim ve fenomenler alanının ötesinde olanı ifade eden felsefi niteliktir.
Detay
Tanım: Askıya alma, dünyaya dair doğal kabullerin bilinçli olarak paranteze alınmasıdır.
Detay
Tanım: Ateist, Tanrı’nın varlığına inanmadığını veya bu inancı reddettiğini savunan kişidir.
Detay
Tanım: Ateizm, Tanrı'nın varlığını reddeden ya da Tanrı inancını benimsemeyen görüştür.
Detay
Tanım: Atom, bir elementin kimyasal özelliklerini taşıyan en küçük yapısal birimdir.
Detay
Tanım: Avam, eğitim ve ayrıcalık bakımından seçkin olmayan geniş halk kesimini ifade eder.
Detay
Tanım: Aydınlanma, aklın otorite ve gelenek karşısında temel ölçüt kabul edildiği düşünsel ve tarihsel dönemdir.
Detay
Tanım: Aydınlanmacılık, aklı, eleştirel düşünceyi ve bilimi insanın özgürleşmesinin temel aracı olarak gören düşünsel harekettir.
Detay
Tanım: Ayin, dini veya kutsal anlam taşıyan sembolik ve düzenli uygulamalardır.
Detay
Tanım: Azap, yapılan fiillerin karşılığı olarak ilahi veya ahlaki düzen içinde acı ve ceza içeren bir durum ya da süreci ifade eder.
Detay
Tanım: Bağıntısal ontoloji, varlıkların niteliklerini karşılıklı bağıntılar üzerinden tanımlayan ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Bağlam, bir ifadenin, düşüncenin veya eylemin anlam kazandığı çevresel ve kavramsal çerçevedir.
Detay
Tanım: Bâtın, bir şeyin içsel, derin ve doğrudan görünmeyen anlam boyutudur.
Detay
Tanım: Bâtınîlik, dini metinlerin görünen anlamlarının ötesinde gizli ve sembolik manalar taşıdığını savunan ezoterik yorum anlayışıdır.
Detay
Tanım: Bedensellik, öznenin dünyayla kurduğu ilişkinin bedensel boyutunu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Bekâ, fenâ tecrübesinden sonra kulun ilahi irade ve hakikatle uyumlu biçimde varlığını sürdürmesi hâlidir.
Detay
Tanım: Belge, geçmişe dair bilgi içeren yazılı veya maddi kayıttır.
Detay
Tanım: Belirsizlik, bir durumun, bilginin veya sonucun net biçimde belirlenememesi halidir.
Detay
Tanım: Bellek, geçmiş deneyimlerin zihinde saklanması ve gerektiğinde yeniden çağrılması yetisidir.
Detay
Tanım: Bencillik, bireyin kendi çıkarını başkalarının zararına olacak biçimde öncelemesidir.
Detay
Tanım: Benlik, bireyin kendisini süreklilik içinde özne olarak deneyimlemesini sağlayan yapıdır.
Detay
Tanım: Benmerkezcilik, bireyin kendi ihtiyaç, çıkar ve bakış açısını merkeze alarak başkalarının deneyimlerini ikincil ya da önemsiz görmesi eğilimidir.
Detay
Tanım: Benzeşim, iki veya daha fazla şey arasında kurulan yapısal veya işlevsel benzerliği ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Betimleme, deneyimin olduğu gibi ortaya konulmasını amaçlayan yöntemdir.
Detay
Tanım: Beyin, sinir sisteminin merkezi organı olarak bilişsel ve bedensel işlevleri düzenler.
Detay
Tanım: Beyin bölgesi, beynin belirli yapısal ve işlevsel özellikler taşıyan kısmını ifade eder.
Detay
Tanım: Beyin plastisitesi, beynin yapısal ve işlevsel olarak değişebilme yeteneğidir.
Detay
Tanım: Biçimcilik, bir düşünce, sanat eseri veya sistemin anlamını içeriğinden çok yapısal formu üzerinden değerlendiren felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Biçimsel mantık, içeriğinden bağımsız olarak akıl yürütmenin yapısal geçerliliğini inceleyen mantık dalıdır.
Detay
Tanım: Bilge, bilgiyi yalnızca teorik olarak değil, ahlaki ve pratik yaşamla bütünleştirmiş kişidir.
Detay
Tanım: Bilgelik, doğru bilgiyi doğru zamanda ve doğru amaçla kullanabilme yetisidir.
Detay
Tanım: Bilgi, bir öznenin bir nesne hakkında doğru ve gerekçelendirilmiş bilişsel içeriğe sahip olması durumudur.
Detay
Tanım: Bilgi felsefesi, bilginin kaynağını, doğruluğunu ve imkanını inceleyen felsefe dalıdır.
Detay
Tanım: Bilgi kaynağı, bilginin ortaya çıktığı ve temellendirildiği temel dayanakları ifade eder.
Detay
Tanım: Bilgi sınırları, insan bilgisinin geçerli ve anlamlı olabileceği alanların sınırlarını ifade eder.
Detay
Tanım: Bilgi türleri, bilginin kaynağına, yöntemine ve kullanım amacına göre yapılan sınıflandırmalardır.
Detay
Tanım: Bilgi yanılgısı, doğruluğu yeterli biçimde temellendirilmemiş inançların bilgi olarak kabul edilmesi durumudur.
Detay
Tanım: Bilim, yöntemli gözlem, deney ve akıl yürütme yoluyla bilgi üretme etkinliğidir.
Detay
Tanım: Bilimin sınırları, bilimsel yöntemin açıklama gücünün ulaşabildiği alanları ifade eder.
Detay
Tanım: Bilimsel açıklama türleri, olguların farklı yöntemsel çerçevelerle temellendirilme biçimleridir.
Detay
Tanım: Bilimsel bilgi, bilimsel yöntemle üretilmiş, sınanabilir ve eleştiriye açık bilgidir.
Detay
Tanım: Bilimsel devrim, hâkim paradigmanın yerini köklü biçimde yeni bir paradigmanın almasıdır.
Detay
Tanım: Bilimsel yöntem, bilimsel bilginin üretilmesinde kullanılan sistemli araştırma ve sınama sürecidir.
Detay
Tanım: Bilimsellik, bir bilginin bilimsel ölçütlere uygun olma niteliğidir.
Detay
Tanım: Bilinç, öznenin kendisinin ve deneyimlerinin farkında olma durumudur.
Detay
Tanım: Bilinç durumu, bireyin farkındalık, uyanıklık ve deneyim düzeyini ifade eder.
Detay
Tanım: Bilinçaltı, bireyin farkında olmadığı düşünce, duygu ve eğilimlerin zihinsel düzeyini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Bilinçdışı, bireyin farkında olmadığı ancak düşünce ve davranışlarını etkileyen zihinsel süreçler alanıdır.
Detay
Tanım: Bilincin akışı, zihinsel yaşantının kesintisiz, dinamik ve sürekli bir süreç olarak işlediğini ifade eden yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Bilinçlilik, öznenin kendi deneyimlerinin farkında olması ve onlara yönelmesidir.
Detay
Tanım: Biliş, algı, bellek, düşünme ve problem çözme gibi zihinsel etkinliklerin bütünüdür.
Detay
Tanım: Bilişsel süreç, bilginin algılanması, işlenmesi ve kullanılmasını kapsayan zihinsel işlemler dizisidir.
Detay
Tanım: Bilişselcilik, zihni bilgi işleme süreçleriyle açıklayan psikolojik ve felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Bilmek, bir öznenin bir nesne hakkında doğru bir yargıya ulaşması edimidir.
Detay
Tanım: Birey, toplumsal yapı içinde yer alan tekil insan varlığıdır.
Detay
Tanım: Birincil kaynak, tarihsel olayın gerçekleştiği dönemde üretilmiş doğrudan belge ve tanıklıklardır.
Detay
Tanım: Birlik, çokluğun ötesinde tekli ve bütüncül olma durumunu ifade eder.
Detay
Tanım: Bürokrasi, kurallara dayalı, hiyerarşik ve yazılı işleyişe sahip yönetim sistemidir.
Detay
Tanım: Bütün, parçaların bir araya gelmesiyle oluşan fakat onlardan daha fazla anlam taşıyan yapıdır.
Detay
Tanım: Bütün-parça ilişkisi, bir yapının anlamının hem bütün hem de parçalar üzerinden kurulmasını ifade eder.
Detay
Tanım: Çağ, tarihsel gelişimde belirgin niteliklerle ayrılan geniş zaman dilimidir.
Detay
Tanım: Cahil, bilgiye sahip olmayan veya bilgiyi bilinçli biçimde reddeden kimseyi ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Câiz, yapılması veya terk edilmesi dinen serbest bırakılmış, herhangi bir sevap veya günah sonucu doğurmayan fiilleri ifade eder.
Detay
Tanım: Cebir, sayılar ve semboller arasındaki ilişkileri denklemler yoluyla inceleyen matematik dalıdır.
Detay
Tanım: Cebriyye, insan fiillerinde özgür iradenin bulunmadığını, her şeyin Allah tarafından zorunlu olarak belirlendiğini savunan kelam ekolüdür.
Detay
Tanım: Cedel, karşı tarafı ikna etmeyi veya susturmayı amaçlayan tartışma yöntemidir.
Detay
Tanım: Cehalet, bilginin eksikliği, yanlış bilgiye sahip olma ya da bilmediğinin farkında olmama durumunu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Cehennem, dini düşüncede ahlaki sorumluluğun sonucu olarak tasarlanan ceza ve mahrumiyet alanını ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Cehmiyye, insan iradesini neredeyse tamamen reddeden, ilahi sıfatları te’vil eden ve cebirci görüşleriyle bilinen erken dönem kelam ekolüdür.
Detay
Tanım: Çelişki, bir düşünce veya önermede birbirini dışlayan yargıların birlikte bulunmasıdır.
Detay
Tanım: Çelişmezlik ilkesi, aynı özne ve bağlamda bir önermenin aynı anda hem doğru hem yanlış olamayacağını ifade eden temel mantık ilkesidir.
Detay
Tanım: Cemaat, ortak inanç, amaç veya değerler etrafında bir araya gelen insan topluluğudur.
Detay
Tanım: Cemiyet, ortak kurallar ve ilişkiler çerçevesinde örgütlenmiş insan topluluğudur.
Detay
Tanım: Cennet, dini inançlarda erdemli yaşamın karşılığı olarak tasarlanan mutluluk ve ödül alanını ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Cevher, kendi başına var olabilen ve niteliklerin (arazların) dayandığı ontolojik temel olarak kabul edilen varlıktır.
Detay
Tanım: Ceza, hukuka aykırı bir fiil işleyen kişiye devlet tarafından uygulanan yaptırım türüdür.
Detay
Tanım: Çıkarım, verilen öncüllerden mantıksal olarak bir sonuca ulaşma işlemidir.
Detay
Tanım: Cins, ortak özellikleri bulunan birden fazla türü kapsayan üst düzey kavramsal sınıflamayı ifade eder.
Detay
Tanım: Çirkin, estetik beklentilere uymayan ve beğeni uyandırmayan niteliktir.
Detay
Tanım: Çokluk, birden fazla varlık ya da öğenin birlikte bulunma durumudur.
Detay
Tanım: Conatus, her varlığın kendi varlığını sürdürmeye ve kudretini artırmaya yönelik içsel yönelimini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Cumhuriyet, egemenliğin halka ait olduğu ve yöneticilerin seçimle belirlendiği yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Cüzî irade, insanın kendi fiilleri üzerinde tercih yapabilme yetisini ifade eden kelam kavramıdır.
Detay
Tanım: Dalga, enerjinin veya bilginin uzayda ve zamanda düzenli bir biçimde yayılmasıdır.
Detay
Tanım: Darwinizm, türlerin zaman içinde doğal seçilim yoluyla evrimleştiğini savunan biyolojik kuramdır.
Detay
Tanım: Dasein, insanın dünyada-oluşunu, kendi varlığını anlayabilen ve sorgulayabilen varlık olma kipini ifade eder.
Detay
Tanım: Davranış, bireyin içsel ve dışsal uyaranlara verdiği gözlemlenebilir tepkilerdir.
Detay
Tanım: Davranışçılık, yalnızca gözlemlenebilir davranışları bilimsel inceleme konusu yapan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Davranışsal model, davranışların uyarıcı-tepki ilişkisi içinde açıklanmasını amaçlayan teorik yapıdır.
Detay
Tanım: Dayanak, bir iddia veya düşüncenin arkasında bulunan destekleyici unsurdur.
Detay
Tanım: Değer, bir şeyin tercih edilmesini, önemsenmesini veya amaç olarak görülmesini sağlayan ölçüttür.
Detay
Tanım: Değer hiyerarşisi, değerlerin önem ve öncelik derecelerine göre sıralanmasını ifade eder.
Detay
Tanım: Değer yargısı, bir şeyin iyi, kötü, doğru ya da yanlış olması gerektiğine dair normatif hükümdür.
Detay
Tanım: Değerlendirme, bir şeyin değerini veya anlamını belirli ölçütlere göre tartma işlemidir.
Detay
Tanım: Değerlilik, bir yargının ya da eylemin belirli değer ölçütlerine uygun olma durumudur.
Detay
Tanım: Değişim, bir varlığın veya durumun zaman içinde farklı bir hale gelmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Değişken, farklı değerler alabilen matematiksel semboldür.
Detay
Tanım: Deist, Tanrı’nın evreni yarattığını ancak yaratılıştan sonra evrene müdahale etmediğini savunan kişidir.
Detay
Tanım: Deizm, Tanrı'nın evreni yarattığını ancak sonrasında evrene müdahil olmadığını savunan görüştür.
Detay
Tanım: Delil, bir iddiayı aklen destekleyen ve kabul edilebilir kılan gerekçedir.
Detay
Tanım: Demokrasi, siyasal iktidarın kaynağının halk olduğu yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Deney, belirli değişkenler kontrol edilerek yapılan sistemli sınama sürecidir.
Detay
Tanım: Deneycilik, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim olduğunu savunan görüştür.
Detay
Tanım: Deneyim, öznenin dünya ile etkileşimi sonucunda elde ettiği bilinç içeriklerinin bütünüdür.
Detay
Tanım: Deneyim ötesi, duyusal tecrübenin sınırlarını aşan ve doğrudan deneyimle doğrulanamayan alanı ifade eder.
Detay
Tanım: Deneysel fizik, doğa olaylarını gözlem ve deney yoluyla inceleyen fizik dalıdır.
Detay
Tanım: Deontoloji, eylemlerin ahlaki değerini sonuçlarına değil, ödev ve kurallara uygunluğuna göre değerlendiren etik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Deskriptif, olanı betimleyen ve değer yüklemesi içermeyen yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Destan, bir toplumun tarihsel ve kahramanlık anlatılarını içeren epik eserdir.
Detay
Tanım: Determinist, tüm olayların önceden belirlenmiş nedenlerle gerçekleştiğini savunan kişidir.
Detay
Tanım: Deterministik sistem, başlangıç koşulları verildiğinde gelecekteki tüm durumları kesin olarak belirlenebilen sistemdir.
Detay
Tanım: Determinizm, evrende gerçekleşen her olayın zorunlu nedenler zinciriyle belirlendiğini savunan görüştür.
Detay
Tanım: Devlet, belirli bir toprak üzerinde egemenlik kuran siyasal örgütlenmedir.
Detay
Tanım: Didaktik, öğretmeyi amaçlayan ve açıklayıcı bir yöntemle bilgi aktarmaya odaklanan yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Didaktizm, düşünce veya sanat eserlerinde öğretme ve yönlendirme amacının öne çıkmasını ifade eden yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Diğergamcılık, bireyin başkalarının yararını kendi çıkarlarının önünde tutmasını erdemli bir tutum olarak benimsemesini ifade eder.
Detay
Tanım: Dikkat, zihinsel kaynakların belirli bir uyarana yöneltilmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Diktatör, siyasal iktidarı sınırsız ve denetimsiz biçimde kullanan yönetici figürdür.
Detay
Tanım: Diktatörlük, yürütme, yasama ve çoğu zaman yargı yetkisinin tek bir kişi veya dar bir kadroda toplandığı yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Dil, düşüncelerin ve anlamların simgeler aracılığıyla ifade edilmesini ve paylaşılmasını sağlayan sistemdir.
Detay
Tanım: Dil oyunu, dilin belirli yaşam biçimleri ve pratikler içinde kazandığı işlevsel kullanım tarzıdır.
Detay
Tanım: Dilbilgisi, bir dilin yapı ve kullanım kurallarını inceleyen alandır.
Detay
Tanım: Dilbilim, dili yapısal ve işlevsel yönleriyle inceleyen bilim dalıdır.
Detay
Tanım: Dilsel değişim, bir dilin zaman içinde geçirdiği yapısal ve anlamsal dönüşümlerdir.
Detay
Tanım: Dilsel yapı, bir dilin ses, biçim ve anlam düzeneklerinin bütünüdür.
Detay
Tanım: Din, kutsal kabul edilen varlık, ilke veya gerçeklik etrafında şekillenen inanç, pratik ve anlam sistemidir.
Detay
Tanım: Dinî deneyim, bireyin kutsal veya ilahi olarak yorumladığı yoğun ve öznel yaşantı biçimidir.
Detay
Tanım: Dinî dil, kutsal, Tanrı ve inançla ilgili anlamları ifade eden sembolik ve metaforik dil biçimidir.
Detay
Tanım: Direniş, bireylerin ya da toplulukların haksız, baskıcı veya meşru görülmeyen bir otoriteye karşı bilinçli biçimde karşı koymasıdır.
Detay
Tanım: Disteist, Tanrı’nın varlığını kabul etmekle birlikte onun ahlaken iyi olmadığını veya insanlara karşı kötücül olduğunu savunan kişidir.
Detay
Tanım: Disteizm, Tanrı’nın var olduğunu kabul etmekle birlikte onun ahlaken iyi olmadığını savunan görüştür.
Detay
Tanım: Distopya, baskıcı, adaletsiz veya insanlık dışı bir toplumsal düzen tasviridir.
Detay
Tanım: Diyalektik, düşüncenin ve gerçekliğin karşıtlıklar, çelişkiler ve aşılmalar yoluyla geliştiğini savunan felsefi yöntemdir.
Detay
Tanım: Diyalektik materyalizm, gerçekliğin maddi temelde ve diyalektik süreçler yoluyla değiştiğini savunan felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Doğa durumu, toplumsal ve siyasal düzen kurulmadan önceki varsayımsal insan durumunu ifade eder.
Detay
Tanım: Doğa yasası, doğada geçerli olan düzenli ve genellenebilir ilişkileri ifade eden bilimsel ilkedir.
Detay
Tanım: Doğal dil, toplumlar tarafından kendiliğinden gelişmiş iletişim sistemidir.
Detay
Tanım: Doğal hukuk, insan doğasından veya akıldan türeyen evrensel hukuk ilkelerini savunan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Doğal seçilim, çevre koşullarına daha iyi uyum sağlayan canlıların hayatta kalıp üreme şansının artmasını ifade eden biyolojik süreçtir.
Detay
Tanım: Doğal tutum, dünyanın varlığını sorgulamadan kabul eden gündelik bilinç halidir.
Detay
Tanım: Dogma, doğruluğu tartışmaya kapalı olarak kabul edilen inanç veya öğretidir.
Detay
Tanım: Dogmatik, sorgulamaya kapalı biçimde doğruluğu kesin kabul edilen görüşleri savunan yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Doğru, bir yargının, eylemin ya da önermenin belirli ölçütlere ve bağlama uygun olması durumudur.
Detay
Tanım: Doğrulama, bir önermenin gözlem, deney veya ampirik verilerle desteklenmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Doğruluk, bir önerme ya da yargının gerçeklikle uyumlu olması durumudur.
Detay
Tanım: Doktrin, belirli bir düşünce sisteminin tutarlı ve öğretisel biçimde sunulmasıdır.
Detay
Tanım: Dönem, belirli özelliklerle ayrılan zaman dilimidir.
Detay
Tanım: Döngüsel tarih, tarihsel olayların doğrusal ilerlemeden ziyade tekrar eden evreler halinde gerçekleştiğini savunan tarih anlayışıdır.
Detay
Tanım: Dua, kulun Allah’a yönelerek istemesi, yakarması ve bilinçli bir ilişki kurmasıdır.
Detay
Tanım: Düalist, düalizm görüşünü benimseyen ve gerçekliği ikili bir yapı olarak ele alan kişidir.
Detay
Tanım: Düalizm, gerçekliğin iki temel ve indirgenemez ilke veya tözden oluştuğunu savunan görüştür.
Detay
Tanım: Dünya görüşü, bireyin varlık, bilgi, değer ve anlam hakkında sahip olduğu bütüncül düşünce çerçevesidir.
Detay
Tanım: Dünyevileşme, birey ve toplumun anlam, değer ve amaçlarını aşkın olandan ziyade dünya merkezli referanslarla kurması sürecidir.
Detay
Tanım: Düşünce, zihnin kavramlar, imgeler ve yargılar aracılığıyla kurduğu etkinliktir.
Detay
Tanım: Düşünme, zihnin kavramlar, imgeler ve yargılar arasında kurduğu bilinçli ilişkiler sürecidir.
Detay
Tanım: Düşünme biçimi, bir kişinin veya geleneğin sorunlara yaklaşma ve anlam kurma tarzıdır.
Detay
Tanım: Düşünür, toplumsal, siyasal veya felsefi konular üzerine derinlemesine düşünen kişidir.
Detay
Tanım: Duygu, bireyin içsel ve dışsal uyaranlara verdiği öznel yaşantısal tepkidir.
Detay
Tanım: Duyum, dış dünyadan ya da bedenden gelen uyarıların bilinçte oluşturduğu en temel yaşantıdır.
Detay
Tanım: Düzen, öğelerin belirli bir ilkeye göre uyumlu ve ilişkili biçimde yerleşmesidir.
Detay
Tanım: Düzlem, matematikte iki boyutlu, sonsuz genişliğe sahip ve kalınlığı olmayan geometrik yüzeydir.
Detay
Tanım: Ebedî, varlığının bir sonu bulunmayan, yoklukla karşılaşmayan ve süreklilik arz eden şeyi ifade eder.
Detay
Tanım: Efsane, tarihsel bir kişi veya olaya dayanan halk anlatısıdır.
Detay
Tanım: Egemenlik, bir siyasal otoritenin en üstün ve bağımsız yetkiye sahip olmasıdır.
Detay
Tanım: Ego, bireyin kendilik bilincini ve gerçeklikle kurduğu dengeyi temsil eden benlik yapısıdır.
Detay
Tanım: Egoizm, bireyin kendi çıkarını ahlaki ölçüt olarak temel alması gerektiğini savunan görüştür.
Detay
Tanım: Egzistansiyalizm, insanın özünü özgür seçimleriyle oluşturduğunu savunan felsefi akımdır.
Detay
Tanım: Egzistansiyalizm, insanın önce var olup sonra kendini tanımladığını savunan felsefi akımdır.
Detay
Tanım: Ehl-i Hadis, dini hükümlerde Kur’an ve sahih hadisi esas alarak akli yorumu sınırlı tutan erken dönem İslam düşünce geleneğidir.
Detay
Tanım: Ehl-i Re'y, nassların yorumunda akli kıyası ve içtihadı öne çıkaran erken dönem İslam düşünce yaklaşımıdır. Hanefi geleneğin zeminini oluşturmuştur.
Detay
Tanım: Ehl-i Sünnet, Hz. Muhammed’in sünnetini ve sahabenin icmasını esas alan, İslam’ın ana inanç ve amel çizgisini temsil eden çoğunluk geleneğidir.
Detay
Tanım: Ekol, ortak yöntem, yaklaşım veya düşünce etrafında şekillenen entelektüel topluluğu ifade eder.
Detay
Tanım: Ekspresyonizm, dış gerçeklikten çok öznel duygu ve içsel yaşantının ifadesini amaçlayan sanatsal akımdır.
Detay
Tanım: Eleman, bir kümenin içinde yer alan tekil nesnedir.
Detay
Tanım: Eleştirel teori, toplumsal yapıları iktidar, ideoloji ve tahakküm ilişkileri açısından sorgulayan düşünce geleneğidir.
Detay
Tanım: Eleştirel yorum, metni yalnızca anlamayı değil, varsayımlarını sorgulamayı da amaçlayan yorum biçimidir.
Detay
Tanım: Eleştiri, bir düşünceyi, iddiayı veya yapıyı gerekçeleriyle birlikte sorgulama ve değerlendirme etkinliğidir.
Detay
Tanım: Emek, belirli bir amaç doğrultusunda harcanan fiziksel veya zihinsel insan etkinliğini ifade eden temel toplumsal ve iktisadi kavramdır.
Detay
Tanım: Empati, bir bireyin başka bir kişinin duygu, düşünce ve deneyimlerini onun bakış açısından anlayabilme yetisidir.
Detay
Tanım: Emperyalizm, bir devletin başka toplumlar üzerinde siyasal, ekonomik veya kültürel egemenlik kurmasıdır.
Detay
Tanım: Empirizm, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim olduğunu savunan epistemolojik görüştür.
Detay
Tanım: Enerji, bir sistemin iş yapabilme veya değişim oluşturabilme kapasitesidir.
Detay
Tanım: Engizisyon, Orta Çağ’da kilise tarafından sapkınlıkla mücadele amacıyla kurulan dini yargı sistemini ifade eder.
Detay
Tanım: Enkarnasyon, ilahi varlığın insan bedeni alarak dünyada görünür hale gelmesini ifade eden teolojik öğretidir.
Detay
Tanım: Entüisyonizm, sezgiyi bilginin temel kaynağı olarak kabul eden görüştür.
Detay
Tanım: Epistemik, bilgi, bilme ve gerekçelendirme ile ilgili olan her şeyi ifade eden sıfattır.
Detay
Tanım: Epistemoloji, bilginin kaynağı, yapısı ve geçerliliği üzerine çalışan felsefe disiplinidir.
Detay
Tanım: Epokhe, varlığa dair yargıların geçici olarak askıya alınması işlemidir.
Detay
Tanım: Erdem, ahlaki mükemmelliği ve doğru karakter özelliklerini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Eş‘ârîyye, Ebu’l Hasan el-Eş‘arî tarafından kurulan, ilahi kudreti merkeze alan ve aklı vahyin hizmetinde konumlandıran Sünnî kelam ekolüdür.
Detay
Tanım: Esbâb-ı nüzul, Kur’an ayetlerinin hangi olay veya soru üzerine indirildiğini inceleyen ilim dalını ve bilgileri ifade eder.
Detay
Tanım: Eschatoloji, ölüm, ahiret, kıyamet ve nihai son üzerine geliştirilen teolojik öğretidir.
Detay
Tanım: Eşitlik, bireylerin temel hak ve değerler bakımından ayrım gözetilmeksizin ele alınmasıdır.
Detay
Tanım: Eşitsizlik, bireyler veya gruplar arasında kaynak ve haklara erişimdeki dengesizliktir.
Detay
Tanım: Eski Ahit, Yahudi kutsal metinlerini ve Hristiyanlığın kabul ettiği ilk kutsal metinler bütününü ifade eder.
Detay
Tanım: Estetik, güzellik, sanat ve beğeni yargılarının doğasını inceleyen felsefe dalıdır.
Detay
Tanım: Etik, ahlaki değerlerin, erdemlerin ve doğru eylemin felsefi temellerini inceleyen disiplindir.
Detay
Tanım: Etimoloji, kelimelerin kökenini, tarihsel gelişimini ve anlam dönüşümlerini inceleyen disiplindir.
Detay
Tanım: Evrensel yasa, tüm zaman ve koşullarda geçerli olduğu varsayılan ahlaki veya doğal ilkeyi ifade eder.
Detay
Tanım: Evrim, canlı türlerinin nesiller boyunca yapısal ve işlevsel değişim geçirmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Eylem, bilinçli niyetle gerçekleştirilen ve anlam taşıyan insan davranışıdır.
Detay
Tanım: Ezelî, başlangıcı olmayan, zaman içinde meydana gelmemiş ve varlığı için bir ilk ana ihtiyaç duymayan şeyi ifade eder.
Detay
Tanım: Farklılık, varlıkların ya da kavramların birbirinden ayrılmasını sağlayan ontolojik ve düşünsel ayrımdır.
Detay
Tanım: Farz, yapılması kesin ve bağlayıcı şekilde emredilen, inkârı küfür sayılan fıkhî hüküm türüdür.
Detay
Tanım: Faşizm, aşırı milliyetçi ve otoriter bir siyasal ideolojidir.
Detay
Tanım: Fatalizm, olayların önceden kaçınılmaz biçimde belirlendiğini savunan görüştür.
Detay
Tanım: Fedakârlık, bireyin kendi çıkar, konfor veya menfaatlerinden bilinçli olarak vazgeçerek başkalarının yararını gözetmesi anlamına gelir.
Detay
Tanım: Federalizm, siyasal yetkinin merkez ile yerel birimler arasında anayasal olarak paylaştırıldığı yönetim sistemidir.
Detay
Tanım: Felsefi akım, ortak varsayımlar ve problemler etrafında şekillenen düşünce yönelimidir.
Detay
Tanım: Felsefi teizm, Tanrı inancını vahiyden ziyade akıl, mantık ve metafizik temellerle savunan teistik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Feminizm, toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri eleştiren ve eşitliği savunan düşünsel ve siyasal harekettir.
Detay
Tanım: Fenâ, insanın benlik iddiasından vazgeçerek ilahi hakikat karşısında yokluk bilincine ulaşması hâlidir.
Detay
Tanım: Fenomen, bir şeyin bilince ve deneyime göründüğü biçimdir.
Detay
Tanım: Fenomenoloji, bilinçte göründüğü haliyle deneyimleri betimlemeyi amaçlayan felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Fenomenolojik ontoloji, varlığı bilinçte göründüğü haliyle ele alan ve deneyimi temel alan ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Fenomenolojik tutum, doğal tutumun askıya alınmasıyla bilincin deneyime yönelmesidir.
Detay
Tanım: Fenomenolojik yöntem, epokhe ve betimleme yoluyla bilinç deneyimlerini inceleme tekniğidir.
Detay
Tanım: Feodal, toprak mülkiyeti ve kişisel bağlılık ilişkilerine dayalı toplumsal ve siyasal yapıyı ifade eder.
Detay
Tanım: Fideist, dini inançta aklın değil imanın belirleyici olduğunu savunan kişi veya yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Fideizm, dini inançların akılsal temellendirmeye değil, imana ve teslimiyete dayandığını savunan görüştür.
Detay
Tanım: Fiil, bir varlığın sahip olduğu gücü etkin hale getirerek ortaya koyduğu edimsel gerçekleşmedir.
Detay
Tanım: Fıkh-ı ekber, İslam’da inanç esaslarını konu alan büyük fıkıh olarak kelâm ve akaid ilmini ifade eder.
Detay
Tanım: Fıkıh, İslam dininde bireysel ve toplumsal davranışlara ilişkin hükümleri inceleyen ilim dalıdır.
Detay
Tanım: Filozof, varlık, bilgi, değer ve anlam üzerine sistemli düşünme faaliyeti yürüten kişidir.
Detay
Tanım: Fizik, doğadaki madde, enerji, hareket ve etkileşimleri temel yasalar aracılığıyla inceleyen bilim dalıdır.
Detay
Tanım: Fonem, bir dilde anlam ayırt eden en küçük ses birimidir.
Detay
Tanım: Fonksiyon, bir kümenin her elemanını başka bir kümenin tek bir elemanına eşleyen ilişkidir.
Detay
Tanım: Form, bir varlığın biçimini ve özünü belirleyen yapısal ilkeyi ifade eder.
Detay
Tanım: Formalizm, bir düşünce, sanat ya da bilim alanında biçimi ve yöntemi içerikten bağımsız ya da ondan üstün gören yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Formel mantık, düşüncenin içeriğinden bağımsız olarak, önermelerin ve çıkarımların biçimsel yapısını inceleyen mantık dalıdır.
Detay
Tanım: Frekans, bir dalganın birim zamanda gerçekleştirdiği titreşim sayısıdır.
Detay
Tanım: Gavs, tasavvufî düşüncede manevî âlemin merkezinde bulunduğuna inanılan ve ilahî yardıma vesile olduğu kabul edilen en yüksek velî makamını ifade eder.
Detay
Tanım: Gayri formel mantık, doğal dilde kurulan argümanları bağlam, ikna ve anlam ilişkileri içinde inceleyen mantık alanıdır.
Detay
Tanım: Gazap, haksızlık, kötülük veya ahlaki sapma karşısında ortaya çıkan yoğun tepki ve öfke hâlini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Geçerlilik, öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu olarak çıkması durumudur.
Detay
Tanım: Geçici agnostisizm, belirli bir konuda mevcut bilgi imkânlarının yetersiz olduğunu kabul eden; ancak ilkesel olarak bilinemezlik iddiasında bulunmayan temkinli epistemik tutumdur.
Detay
Tanım: Geçmiş, şimdiki zamandan önce gerçekleşmiş olaylar bütünüdür.
Detay
Tanım: Geist, bireysel ve toplumsal bilinç düzeylerini kapsayan, tarihsel olarak gelişen tin kavramıdır.
Detay
Tanım: Gelenek, inanç, değer ve uygulamaların kuşaklar boyunca aktarılmasıyla oluşan süreklilik yapısıdır.
Detay
Tanım: Geleneksel, geçmişten devralınmış değer ve pratiklere dayanan yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Genellenebilirlik, bilimsel sonuçların benzer durumlara uygulanabilme kapasitesidir.
Detay
Tanım: Genlik, bir dalganın denge konumundan olan maksimum sapma miktarıdır.
Detay
Tanım: Geometri, noktalar, doğrular, düzlemler ve şekiller arasındaki uzamsal ilişkileri inceleyen matematik dalıdır.
Detay
Tanım: Gerçeklik, var olanın, algı ve düşünceden bağımsız ya da onlarla ilişkili olarak ele alınan durumudur.
Detay
Tanım: Gerekçelendirme, bir iddiayı destekleyen nedenleri ve delilleri sunma işlemidir.
Detay
Tanım: Gerileme, toplumsal veya kültürel gelişmenin önceki bir düzeyin altına düşmesi durumudur.
Detay
Tanım: Gnostik, kurtuluşun gizli ve seçkin bir bilgiye sahip olmakla mümkün olduğuna inanan kişidir.
Detay
Tanım: Gnostisizm, insanın kurtuluşunun gizli, seçkin ve içsel bir bilgiye (gnosis) erişimle mümkün olduğunu savunan dini-felsefi öğretidir.
Detay
Tanım: Gönderim, bir dilsel ifadenin belirli bir nesneye veya duruma yönelmesidir.
Detay
Tanım: Görünüş, bir varlığın ya da olgunun algıya sunulan biçimi ya da dışsal tezahürüdür.
Detay
Tanım: Gösteren, bir göstergenin ses, yazı veya görsel biçim gibi algılanabilir yönüdür.
Detay
Tanım: Gösterge, başka bir şeyi temsil eden veya ona işaret ederek anlamın kurulmasını sağlayan birimdir.
Detay
Tanım: Gösterilen, bir göstergenin işaret ettiği kavram veya anlam boyutudur.
Detay
Tanım: Gözlem, olguların doğrudan ya da araçlar yoluyla sistemli biçimde incelenmesidir.
Detay
Tanım: Gözlem problemi, özellikle kuantum mekaniğinde ölçüm yapan gözlemcinin fiziksel sistem üzerindeki etkisinin nasıl açıklanacağına dair tartışmayı ifade eder.
Detay
Tanım: Gözlemci, fiziksel bir sistemi ölçen, tanımlayan veya referans çerçevesi oluşturan konumdur.
Detay
Tanım: Grup, belirli bir etkileşim ve aidiyet içinde bulunan bireyler topluluğudur.
Detay
Tanım: Güç, bir varlığın etki yaratma, değiştirme veya direnme kapasitesidir.
Detay
Tanım: Güçler ayrılığı, yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara dağıtılması ilkesidir.
Detay
Tanım: Güçlü agnostisizm, Tanrı’nın veya metafizik gerçekliğin ilkece ve mutlak olarak bilinemez olduğunu savunan epistemolojik tutumdur. Bu görüşe göre bilgi eksikliği geçici değil, yapısaldır.
Detay
Tanım: Güçlü ateizm, Tanrı’nın var olmadığını ileri süren ve bu yokluğu savunan metafizik bir iddiadır. Zayıf ateizmden farklı olarak bilinçli bir reddiye içerir.
Detay
Tanım: Günah, dini ve ahlaki normlara aykırı kabul edilen bilinçli eylemleri ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Güvenilirlik, bir yöntem veya bilginin tutarlı ve tekrarlandığında benzer sonuçlar üretme niteliğidir.
Detay
Tanım: Güzel, estetik yargı kapsamında haz ve beğeni uyandıran niteliktir.
Detay
Tanım: Haber-i sadık, doğruluğu kesin olan ve bilgi ifade eden haber türünü ifade eder. Kelamda vahiy ve mütevatir haber bu kapsamdadır.
Detay
Tanım: Hacim, bir cismin uzayda kapladığı üç boyutlu alanı ifade eden nicel bir özelliktir.
Detay
Tanım: Hadis, Hz. Muhammed'e atfedilen söz, fiil ve takrirlerin rivayet yoluyla aktarılan ifadeleridir.
Detay
Tanım: Hafıza, geçmiş deneyimlerin zihinde saklanması ve gerektiğinde yeniden çağrılması yetisini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Hak, bireyin hukuk ve ahlak tarafından tanınan meşru talep ve yetkileridir.
Detay
Tanım: Hakikat, bir şeyin olduğu gibi ortaya konulması veya açığa çıkması durumudur.
Detay
Tanım: Hakkaniyet, hukukun soyut ve genel kurallarının somut durumlarda adil biçimde uygulanmasını amaçlayan ilkedir.
Detay
Tanım: Haklar, bireyin hukuken ve ahlaken meşru kabul edilen talep ve özgürlükleridir.
Detay
Tanım: Hal, tasavvufta kulun çabasıyla değil, ilahi lütufla ortaya çıkan geçici manevi idrak ve duygu durumudur.
Detay
Tanım: Halife, İslam geleneğinde peygamberin ardından gelen siyasal ve dini liderdir.
Detay
Tanım: Hanbeli, Kur’an ve sahih sünnete sıkı bağlılığı esas alan fıkıh mezhebidir.
Detay
Tanım: Hanefi, İslam hukukunda akıl yürütmeye (re’y), kıyasa ve genel ilkelere geniş yer veren fıkıh mezhebidir.
Detay
Tanım: Haram, İslam hukukunda yapılması kesin olarak yasaklanan fiil ve davranışları ifade eder. Haramlar, bireysel ve toplumsal zararları önlemeye yönelik ilahi sınırlardır.
Detay
Tanım: Hareket, bir cismin zamana bağlı olarak konum değiştirmesidir.
Detay
Tanım: Haricilik, büyük günah işleyen kimseleri dinden çıkmış kabul eden, iman ile ameli ayrılmaz gören ve siyasi itaatsizliği meşrulaştıran erken dönem İslam mezhebidir.
Detay
Tanım: Hatırlama, bellekte saklanan bilgilerin bilinçli olarak yeniden çağrılması sürecidir.
Detay
Tanım: Havass, bilgi, güç veya statü bakımından toplumun seçkin kesimini ifade eder.
Detay
Tanım: Hazcılık, haz ilkesini merkeze alan ahlaki ve yaşam tarzı yaklaşımıdır.
Detay
Tanım: Hedonizm, haz ve mutluluğu insan yaşamının temel amacı olarak gören ahlaki öğretidir.
Detay
Tanım: Helal, İslam hukukunda yapılmasına izin verilen, dinen yasaklanmamış fiil ve davranışları ifade eder. Helal alan, insanın meşru tasarruf ve özgürlük sahasını oluşturur.
Detay
Tanım: Hermeneutik, metinlerin ve anlamların yorumlanmasını konu alan felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Hermeneutik daire, anlamanın parça ile bütün arasındaki karşılıklı ilişkiyle gerçekleştiğini ifade eder.
Detay
Tanım: Hiç, varlığın mutlak yokluğunu ya da düşüncenin sınırını ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Hiçlik, yalnızca var olmayanı değil, varlığın anlamını açığa çıkaran ontolojik bir sınır durumunu ifade eder.
Detay
Tanım: Hicri, Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye hicretini başlangıç kabul eden zaman ve tarih sistemini ifade eder.
Detay
Tanım: Hidayet, insanın doğru yolu bulması ve bu yolda yönlendirilmesi anlamına gelir.
Detay
Tanım: Hikmet, varlıkların anlam ve amacını kavramaya yönelik derin bilgeliktir.
Detay
Tanım: Hilafet, İslam dünyasında siyasal ve dini otoriteyi temsil eden kurumdur.
Detay
Tanım: Hipostaz, bir özelliğin veya kavramın bağımsız ve somut bir varlık gibi ele alınmasını ifade eden felsefi terimdir.
Detay
Tanım: Hipotez, bilimsel araştırma sürecinde test edilmek üzere ileri sürülen geçici ve sınanabilir önermedir.
Detay
Tanım: Hıristiyan, Hz. İsa’yı merkez alan Hristiyan inancını benimseyen kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Histerik, duygusal tepkileri aşırı ve denetimsiz biçimde yaşayan bireyi tanımlayan bir nitelemedir.
Detay
Tanım: Hız, bir cismin birim zamanda aldığı yolun büyüklüğünü ifade eder.
Detay
Tanım: Hudus, bir varlığın sonradan meydana gelmiş olmasını ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Hukuk, bir toplumda davranışları düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen normlar bütünüdür.
Detay
Tanım: Hukuk düzeni, bir toplumda geçerli olan hukuk normlarının oluşturduğu sistemli bütündür.
Detay
Tanım: Hukuk normu, davranışları düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen bağlayıcı kuraldır.
Detay
Tanım: Hukuksallık, bir eylemin, kararın veya düzenlemenin yürürlükteki hukuk normlarına uygun olması durumudur.
Detay
Tanım: Hukuk–ahlak ilişkisi, hukuki normların ahlaki değerlerle olan bağını inceleyen felsefi problem alanıdır.
Detay
Tanım: Hukuk–siyaset ilişkisi, hukukun siyasal iktidarla olan karşılıklı etkileşimini konu edinen alandır.
Detay
Tanım: Hüküm, bir mesele hakkında bağlayıcı nitelikte verilen karar veya değerlendirmedir.
Detay
Tanım: Hükümet, devletin yürütme yetkisini kullanan siyasal organıdır.
Detay
Tanım: Hümanizm, insanı merkeze alan ve insan aklını temel alan düşünce akımıdır.
Detay
Tanım: İbadet, insanın Tanrı’ya yönelik bilinçli yönelme ve bağlılık eylemlerinin bütünüdür.
Detay
Tanım: İçeriksel mantık, akıl yürütmelerin geçerliliğini içerik ve anlam bağlamında ele alan mantık yaklaşımıdır.
Detay
Tanım: İçkin, bir varlığın ya da ilkenin bulunduğu alanın içinde kalarak var olmasını ifade eder.
Detay
Tanım: İçsel deneyim, öznenin kendi zihinsel yaşantılarına dolaysız biçimde erişmesini ifade eder.
Detay
Tanım: İdea, felsefede duyusal değişimden bağımsız, değişmez ve akılsal olarak kavranan öz veya form anlamına gelen temel kavramdır.
Detay
Tanım: İdeal, yetkinlik ve mükemmellik ölçütü olarak tasarlanan düşünsel hedeftir.
Detay
Tanım: İdealizm, gerçekliğin temelinin düşünce veya zihinsel yapılar olduğunu savunan felsefi görüştür.
Detay
Tanım: İdeoloji, toplumsal ve siyasal gerçekliği açıklayan, yönlendiren bütünlüklü düşünce sistemidir.
Detay
Tanım: İdeolojik konum, bireyin ya da grubun siyasal, toplumsal ve felsefi fikirler içindeki konumlanışını ifade eder.
Detay
Tanım: İdol, mutlaklaştırılan ve sorgulanmadan yüceltilen nesne veya kişidir.
Detay
Tanım: İfade, düşünce, duygu veya niyetlerin dilsel ya da simgesel yollarla dışa vurulmasıdır.
Detay
Tanım: İgnostik, Tanrı kavramının tanımsal olarak sorunlu ve anlamsal açıdan belirsiz olduğunu savunan kişidir.
Detay
Tanım: İgnostisizm, Tanrı kavramı açık ve tutarlı biçimde tanımlanmadıkça Tanrı’nın varlığına dair tartışmaların anlamsız olduğunu savunan görüştür.
Detay
Tanım: İkincil kaynak, birincil kaynaklara dayanarak sonradan oluşturulmuş yorum ve analizlerdir.
Detay
Tanım: İktidar, bireylerin veya kurumların başkalarının davranışlarını yönlendirme, biçimlendirme veya belirleme gücüdür.
Detay
Tanım: İlah, ibadet edilen, mutlaklaştırılan veya en yüce kabul edilen varlıktır.
Detay
Tanım: İlahî sıfatlar, Tanrı’ya atfedilen nitelik ve yetkinlikleri ifade eden kavramlardır.
Detay
Tanım: İlerleme, insanlığın tarihsel süreçte bilgi, teknik veya ahlak bakımından geliştiği düşüncesidir.
Detay
Tanım: İlerlemeci tarih, insanlık tarihinin bilgi, ahlak veya özgürlük açısından sürekli ileriye doğru geliştiğini savunan tarih anlayışıdır.
Detay
Tanım: İletişim, anlam ve bilginin göstergeler aracılığıyla aktarılması sürecidir.
Detay
Tanım: İlham, insanın kalbine doğan ve doğruya yönelten sezgisel bilgi veya yönlendirme halidir; bağlayıcı değildir.
Detay
Tanım: İlim, bilme yetisi ve bilgi sahibi olma durumunu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: İlim, bir şeyin olduğu hâl üzere idrak edilmesini ifade eden bilgi türüdür. İslam felsefesi ve kelâmında ilim, hem insan bilgisi hem de Allah’ın ezelî ve kuşatıcı bilgisi bağlamında ele alınır.
Detay
Tanım: İlişkisel ontoloji, varlıkların bağımsız özler olarak değil, ilişkiler içinde ve ilişkiler yoluyla var olduğunu savunan ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: İlk neden, var olan her şeyin nihai kaynağı olan, kendisi başka bir nedene dayanmayan ontolojik ilkeyi ifade eder. Özellikle kozmolojik argümanlarda Tanrı kavramının temellendirilmesinde kullanılır.
Detay
Tanım: İlke, bir düşünce sisteminin veya varlık anlayışının kendisinden hareket ettiği temel kabuldür.
Detay
Tanım: İllet, bir şeyin varlığını veya oluşunu açıklayan temel neden olarak kabul edilir.
Detay
Tanım: İlliyet, neden ile sonuç arasında kurulan zorunlu ilişkiyi ifade eden nedensellik ilkesidir.
Detay
Tanım: İlm-i istidlal, aklî çıkarım ve delillendirme yoluyla bilgiye ulaşmayı konu edinen ilimdir.
Detay
Tanım: İlm-i Tevhîd, Allah’ın birliğini, sıfatlarını ve fiillerini aklî ve naklî delillerle ele alan ilim dalıdır.
Detay
Tanım: İlzam, karşı tarafın kabul ettiği ilkelerden hareketle onu zorunlu bir sonuca götürme yöntemidir.
Detay
Tanım: İman, bir inanç içeriğini kesin bilgiye dayanmaksızın güven ve bağlılıkla kabul etme hâlidir.
Detay
Tanım: İmgelem, zihnin duyusal veriler olmaksızın imgeler üretme ve bu imgeleri düzenleme yetisidir. Kavramsal düşünce ile algı arasında aracılık eder.
Detay
Tanım: İmkân, bir şeyin var olmasının ya da gerçekleşmesinin mümkün olma durumudur.
Detay
Tanım: İmkânsızlık, mantıksal veya ontolojik olarak gerçekleşmesi mümkün olmayan durumu ifade eder.
Detay
Tanım: İmtihan, insanın irade, ahlak ve inanç bakımından sınanmasını ifade eden kelami kavramdır.
Detay
Tanım: İnanç, bir önermeyi kesin bilgiye dayanmaksızın doğru kabul etme tutumudur.
Detay
Tanım: İnanç–akıl ilişkisi, dini kabuller ile rasyonel düşünmenin uyumu veya çatışmasını konu alan felsefi problem alanıdır.
Detay
Tanım: İnceleme, bir konunun ayrıntılı ve sistemli biçimde ele alınmasıdır.
Detay
Tanım: İncil, Hristiyanlıkta Hz. İsa’ya nispet edilen kutsal metinler bütününü ifade eder.
Detay
Tanım: İndeterminizm, evrende gerçekleşen olayların zorunlu ve kesin neden-sonuç ilişkileriyle tamamen belirlenmediğini savunan felsefi görüştür.
Detay
Tanım: İnsan, bilinç, akıl, dil ve irade yetileriyle dünyayı anlamlandıran tarihsel ve toplumsal bir varlıktır.
Detay
Tanım: İnsan doğası, insanın temel eğilimleri, yetileri ve karakteristik özellikleri üzerine yapılan felsefi varsayımlar bütünüdür.
Detay
Tanım: İnsanbiçimcilik, insan özelliklerinin insan dışı varlıklara, özellikle Tanrı’ya atfedilmesi eğilimini ifade eder.
Detay
Tanım: İrade, öznenin bir eylemi gerçekleştirmeye veya belirli bir yönde karar vermeye yönelik isteme ve yönelme yetisidir.
Detay
Tanım: İrfan, bilgi ile ahlak ve hikmetin bütünleştiği derin kavrayış biçimidir.
Detay
Tanım: Irk, insan topluluklarını fiziksel özelliklere dayalı olarak sınıflandırmaya çalışan, bilimsel ve sosyolojik olarak tartışmalı bir kavramdır.
Detay
Tanım: İş, bir kuvvetin bir cisim üzerinde yer değiştirme oluşturması sonucu aktarılan enerjidir.
Detay
Tanım: İsevi, Hz. İsa’ya nispet edilen inanç, öğreti veya topluluğu ifade eden bir terimdir.
Detay
Tanım: İslam, Allah’ın birliğini kabul ederek O’na teslim olmayı esas alan ilahi dinin adıdır.
Detay
Tanım: İspat, bir önermenin doğruluğunu mantıksal çıkarımlarla kesin olarak gösterme sürecidir.
Detay
Tanım: İstek, bireyin bir nesneye, duruma veya eyleme yönelme eğilimidir.
Detay
Tanım: İsteme, bir öznenin belirli bir durumu gerçekleştirmeye yönelen zihinsel ve istemsel eğilimidir.
Detay
Tanım: İstenç, bireyin yönelme, karar verme ve eyleme geçme kapasitesini ifade eden; bilinç, arzu ve amaçla ilişkili temel felsefi kavramdır.
Detay
Tanım: İstidlal, öncüllerden mantıksal çıkarımla sonuç elde etme yöntemidir.
Detay
Tanım: İtaat, bireyin bir otoritenin koyduğu kurallara uyması durumudur.
Detay
Tanım: İtikat, bireyin belirli bir inanç ilkesini zihinsel ve duygusal olarak benimsemesini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: İvme, hızın zamana göre değişim oranıdır.
Detay
Tanım: İyi, ahlaki olarak tercih edilmesi gereken ve olumlu değer taşıyan niteliktir.
Detay
Tanım: Kabala, Yahudilikte kutsal metinlerin batıni ve sembolik yorumlarını esas alan mistik öğretidir.
Detay
Tanım: Kader, varlıkların ve olayların belirli bir ölçü ve düzen içinde gerçekleştiğini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Kaderiyye, insanın fiillerinde tam özgür olduğunu savunan ve ilahi kaderi sınırlı yorumlayan erken dönem kelam ekolüdür.
Detay
Tanım: Kadim, başlangıcı olmayan, zamanla sınırlı bulunmayan ve varlığı için başka bir nedene ihtiyaç duymayan varlık veya nitelik anlamına gelir.
Detay
Tanım: Kâfir, İslam inancına göre Allah’ın birliğini ve temel iman esaslarını bilinçli olarak reddeden kişidir.
Detay
Tanım: Kâinat, var olan tüm fiziksel ve metafizik gerçekliklerin bütünü olarak, hem felsefi hem de teolojik bağlamda kullanılan kapsamlı bir varlık kavramıdır.
Detay
Tanım: Kalp, tasavvufta manevi idrak ve ilahi bilinç merkezi olarak kabul edilir.
Detay
Tanım: Kamusal alan, bireylerin ortak meseleleri tartıştığı toplumsal etkileşim alanıdır.
Detay
Tanım: Kanaat, yeterli gerekçeye dayanmayan fakat doğru olduğu düşünülen yargıdır.
Detay
Tanım: Kanıt, bir iddianın doğruluğunu desteklemek amacıyla sunulan gerekçelendirilmiş dayanaklardır.
Detay
Tanım: Kaos, düzenin bulunmadığı ya da henüz ortaya çıkmadığı, belirsizlik ve düzensizlikle karakterize edilen durumu ifade eder.
Detay
Tanım: Kapital, üretim sürecinde değer üretmek amacıyla kullanılan maddi ve mali birikimi ifade eder.
Detay
Tanım: Kapitalist, üretim araçlarına sahip olan ve sermayesini kâr amacıyla kullanan kişi veya sınıftır.
Detay
Tanım: Kapitalizm, üretim araçlarının özel mülkiyete dayandığı ekonomik ve toplumsal sistemdir.
Detay
Tanım: Karar verme, bireyin birden fazla seçenek arasından bilinçli bir tercih yapması sürecidir.
Detay
Tanım: Karizmatik lider, otoritesini yasal kurallardan veya gelenekten değil, kişisel etkileyiciliğinden alan lider tipidir.
Detay
Tanım: Kasd, kişinin bir fiile bilinçli biçimde yönelmesini ve o fiili yapmaya karar vermesini ifade eden kavramdır. Fıkıh ve ahlakta kasd, fiilin sorumluluk doğuran bilinçli yönünü belirler.
Detay
Tanım: Kategori hatası, bir kavramın ait olmadığı mantıksal veya ontolojik kategoriye yerleştirilmesidir.
Detay
Tanım: Kategorik imperatif, ahlaki eylemlerin koşullara bağlı olmaksızın evrensel ve zorunlu ilkelere dayanması gerektiğini savunan Kantçı ahlak ilkesidir.
Detay
Tanım: Kavram, birden çok nesne veya durumu ortak özellikleri altında toplayarak düşünmede kullanılan zihinsel bir yapıdır.
Detay
Tanım: Kavram kayması, bir kavramın özgün bağlamından koparılarak farklı ve hatalı bir anlamda kullanılmasıdır.
Detay
Tanım: Kavramsal, doğrudan deneyimden değil düşünsel soyutlamadan türetilmiş olanı ifade eder.
Detay
Tanım: Kavramsal ayrım, anlamları birbirine karışan kavramların sınırlarının netleştirilmesidir.
Detay
Tanım: Kavramsallaştırma, deneyim veya düşünce içeriğini kavramlar aracılığıyla düzenleme sürecidir.
Detay
Tanım: Kavrayış, bir nesne veya düşüncenin iç bağlantılarını anlayarak bütünlüklü biçimde idrak edilmesidir.
Detay
Tanım: Kaygı, bireyin kendi varoluşuna, özgürlüğüne ve olasılıklarına ilişkin farkındalıktan doğan temel ve yönsüz huzursuzluk hâlidir.
Detay
Tanım: Kayıtsızlık, bireyin değer, acı veya sorumluluk karşısında duyarsız kalma durumudur.
Detay
Tanım: Kaynak, tarihsel bilgi üretiminde kullanılan belge ve verilerin tümüdür.
Detay
Tanım: Kaza, ilahi ilim ve irade ile belirlenmiş olan şeylerin fiilen gerçekleşmesi durumudur.
Detay
Tanım: Kazâ, İslam kelâmında Allah’ın ezelî ilminde takdir ettiği şeylerin zamanı geldiğinde fiilen gerçekleşmesini ifade eden kavramdır. Kaderle birlikte ele alınır ve ilahi bilginin dış dünyada gerçekleşme boyutunu temsil eder.
Detay
Tanım: Kelam, İslam inanç esaslarını akıl yürütme, mantık ve tartışma yöntemleriyle temellendirmeyi amaçlayan düşünce disiplinidir.
Detay
Tanım: Kesb, özellikle Eş'arî kelâmında insan fiillerinin yaratılması Allah’a ait olmakla birlikte, bu fiillerin kul tarafından kazanılması anlamına gelen kavramdır. Böylece ilahi kudret ile insan sorumluluğu arasında orta bir açıklama sunar.
Detay
Tanım: Keşf, tasavvufta aklî ve duyusal yolların ötesinde, kalbe doğan sezgisel bilgiyle hakikatin idrak edilmesi halidir.
Detay
Tanım: Kesinlik, bir bilginin doğruluğundan kuşku duyulmaması durumudur.
Detay
Tanım: Kesret, varlığın birlikten türeyerek çokluk, çeşitlilik ve farklılık halinde görünmesini ifade eden metafizik kavramdır.
Detay
Tanım: Kıdem, bir varlığın başlangıcının olmaması ve ezeli olması durumudur.
Detay
Tanım: Kilise Babası, Hristiyanlığın erken dönemlerinde doktrinin oluşmasına yön veren ve otorite kabul edilen teolog ve düşünürleri ifade eder.
Detay
Tanım: Kimlik, bir varlığın zaman ve değişim boyunca kendisi olarak kalmasını sağlayan süreklilik ilkesidir.
Detay
Tanım: Kinizm, toplumsal yapaylıkları reddeden ve sade yaşamı savunan felsefi akımdır.
Detay
Tanım: Kırmızı Hap (Redpill), bireyin gizlendiği iddia edilen gerçekliği fark ettiğini öne süren düşünsel ve ideolojik yönelimi ifade eder.
Detay
Tanım: Kişi, bilinçli, hak ve sorumluluk sahibi, ahlaki muhatap olarak kabul edilen insan varlığıdır.
Detay
Tanım: Kişilik, bireyin düşünce, duygu ve davranışlarında süreklilik gösteren özellikler bütünüdür.
Detay
Tanım: Kıtasal felsefe, Avrupa kıtasında gelişen ve tarih, varlık, anlam gibi sorunlara odaklanan felsefi gelenekleri ifade eder.
Detay
Tanım: Kıyas, hakkında hüküm bulunmayan bir meseleye benzer bir durumdan hareketle hüküm vermedir.
Detay
Tanım: Klasik teizm, Tanrı'yı değişmez, zamansız, mutlak kudret ve bilgi sahibi bir varlık olarak tanımlar.
Detay
Tanım: Klon, genetik olarak birebir aynı olan canlı veya hücreyi ifade eder.
Detay
Tanım: Köken, bir varlığın, düşüncenin ya da kavramın ortaya çıktığı ilk dayanak veya başlangıç noktasını ifade eder.
Detay
Tanım: Kolektif, bireylerin tek tek değil, ortak bir bütün olarak hareket etmesini veya değerlendirilmesini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Kolektif bilinç, bir toplumu oluşturan ortak inanç, değer ve normların bütünü olarak tanımlanır.
Detay
Tanım: Kolektif davranış, belirli bir yapıdan bağımsız olarak bireylerin grup halinde sergilediği ortak davranış biçimleridir.
Detay
Tanım: Kolonyalizm, bir toplumun başka bir toplumu doğrudan siyasal ve ekonomik denetim altına almasıdır.
Detay
Tanım: Komünizm, sınıfsız ve devletsiz bir toplum hedefleyen siyasal ve ekonomik öğretidir.
Detay
Tanım: Konstrüktivizm, bilginin özne ile dünya arasındaki etkileşimde aktif olarak kurulduğunu savunan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Kopuş, tarihsel süreçte sürekliliğin bozulduğu ani değişim durumudur.
Detay
Tanım: Korelasyon, iki veya daha fazla değişken arasında birlikte değişme ilişkisini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Korteks, beynin dış tabakası olup algı, düşünme ve bilinçle ilişkili işlevleri barındırır.
Detay
Tanım: Korunum yasası, kapalı bir fiziksel sistemde belirli niceliklerin zaman içinde sabit kaldığını ifade eden temel fizik ilkesidir.
Detay
Tanım: Koşul, bir olayın gerçekleşmesi için gerekli olan fakat tek başına yeterli olmayan unsurdur.
Detay
Tanım: Kötü, ahlaki olarak kaçınılması gereken ve olumsuz değer taşıyan niteliktir.
Detay
Tanım: Kötülük argümanı, dünyadaki kötülüklerin varlığından hareketle Tanrı’nın varlığını veya niteliklerini sorgulayan argümandır.
Detay
Tanım: Kozmoloji, evrenin kökeni, yapısı ve işleyişini konu edinen disiplinler arası araştırma alanıdır.
Detay
Tanım: Kozmolojik argüman, evrendeki nedensellikten hareketle Tanrı’nın varlığını savunan felsefi kanıttır.
Detay
Tanım: Kozmos, evrenin düzenli, uyumlu ve anlamlı bir bütün olarak kavranmasını ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Kriter, değerlendirme ve ayırt etme işlevi gören ölçüdür.
Detay
Tanım: Kritisizm, bilginin imkânını, sınırlarını ve geçerliliğini eleştirel bir yöntemle inceleyen felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Kronoloji, olayların gerçekleşme zamanlarına göre sıralanmasını konu alan yöntemdir.
Detay
Tanım: Kuantum, enerjinin ve maddenin en küçük kesikli birimlerle ifade edildiği fiziksel yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Kuantum süperpozisyonu, bir kuantum sisteminin ölçüm yapılana kadar birden fazla olası durumda aynı anda bulunabilmesini ifade eden temel ilkedir.
Detay
Tanım: Kudret, bir varlığın yapabilme ve etki edebilme gücünü ifade eden sıfattır.
Detay
Tanım: Kullanım, bir sözcüğün ya da ifadenin dil içinde fiilen nasıl işlediğini ifade eder.
Detay
Tanım: Küllî irade, Allah’ın tüm varlık ve olayları kapsayan mutlak iradesini ifade eden kelam kavramıdır.
Detay
Tanım: Kült, genellikle karizmatik bir figür etrafında şekillenen, kapalı ve mutlak bağlılık isteyen inanç veya düşünce topluluğudur.
Detay
Tanım: Kültür, insan topluluklarının ürettiği anlamlar, değerler, pratikler ve semboller bütünüdür.
Detay
Tanım: Kültürel çalışmalar, kültürü iktidar, ideoloji ve kimlik ilişkileri bağlamında inceleyen disiplinlerarası alandır.
Detay
Tanım: Kültürel dinler, belirli bir vahye dayanmadan, toplumların tarihsel ve kültürel birikimleri içinde şekillenen inanç sistemleridir.
Detay
Tanım: Kültürel paradigma, bir toplumun dünyayı algılama, yorumlama ve anlamlandırma biçimini belirleyen temel düşünce çerçevesidir.
Detay
Tanım: Küme, belirli bir özelliğe göre bir araya getirilen nesnelerin oluşturduğu soyut bütündür.
Detay
Tanım: Kur'an-ı Kerim, İslam inancına göre Allah tarafından Hz. Muhammed’e vahiy yoluyla indirilen, inanç, ahlak ve hukuk ilkelerini içeren kutsal kitaptır. Kelam ilminde temel referans, tefsirde ise açıklanması gereken ana metindir.
Detay
Tanım: Kural, belirli bir davranışı emreden, yasaklayan veya yönlendiren normdur.
Detay
Tanım: Kuram, olgular arasındaki ilişkileri açıklamak, düzenlemek ve anlamlandırmak amacıyla oluşturulan sistemli kavramsal bütündür.
Detay
Tanım: Kuramsal fizik, fiziksel olguları matematiksel modeller ve kavramsal çerçevelerle açıklamayı amaçlayan fizik dalıdır.
Detay
Tanım: Kurtuluş, insanın günah, cehalet veya varoluşsal eksiklikten nihai olarak arınması durumunu ifade eder.
Detay
Tanım: Kurum, toplumda belirli ihtiyaçları karşılamak üzere oluşmuş, yerleşik ve düzenleyici yapılardır.
Detay
Tanım: Kusur, hukuka aykırı bir fiilin failine iradi olarak yüklenebilir olması durumudur.
Detay
Tanım: Kütle, bir cismin hareket durumunu değiştirmeye karşı gösterdiği direnç ve madde miktarının ölçüsüdür.
Detay
Tanım: Kutsal, sıradan ve profan olandan ayrılarak özel anlam yüklenen varlık veya değerdir.
Detay
Tanım: Kutsal metin, ilahi kaynaklı kabul edilen ve kutsallık atfedilen yazılı metindir.
Detay
Tanım: Kutsal Ruh, Hristiyan inancında Tanrısal varlığın etkin, yönlendirici ve kutsayıcı boyutunu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Kutub, tasavvufî öğretide kâinatın manevî dengesini temsil eden ve velîler hiyerarşisinin merkezinde yer alan kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Kütüb-i Sitte, Sünnî İslam’da en güvenilir kabul edilen altı temel hadis kitabını ifade eden hadis literatürü terimidir.
Detay
Tanım: Kuvvet, bir cismin hareket durumunu veya şeklini değiştiren etkileşimdir.
Detay
Tanım: Laiklik, devletin dinî inançlar karşısında tarafsız olması ve siyasal otoritenin dinî otoriteden ayrılması ilkesidir.
Detay
Tanım: Leninist, Leninizm’in siyasal ve teorik ilkelerini benimseyen ve savunan kişi veya akımdır.
Detay
Tanım: Leninizm, Marksist teoriyi devrimci pratik ve öncü parti anlayışıyla geliştiren siyasal ideolojidir.
Detay
Tanım: Levh-i Mahfûz, İslam düşüncesinde varlık ve olayların ilahi bilgi düzeyinde kuşatılmış olduğunu ifade eden metafizik kavramdır.
Detay
Tanım: Liberalizm, bireysel özgürlükleri ve hukuki eşitliği merkeze alan siyasal düşünce akımıdır.
Detay
Tanım: Liberteryanizm, bireysel özgürlüğü en yüksek değer olarak gören ve devlet müdahalesini asgari düzeyde tutmayı savunan siyasal-felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Logos, akıl, söz, düzen ve anlamı bir arada ifade eden, evrensel ilke niteliğindeki felsefi kavramdır.
Detay
Tanım: Madde, uzayda yer kaplayan ve fiziksel özelliklere sahip olan varlık türüdür.
Detay
Tanım: Mağara Alegorisi, insanların duyusal dünyayı gerçek sanmasını ve hakikate ulaşma sürecini sembolik olarak anlatan felsefi anlatıdır.
Detay
Tanım: Mağfiret, Allah’ın kulun hatasını bağışlaması ve onun olumsuz sonuçlarını örtmesi anlamına gelir. Af kavramından farklı olarak mağfiret, sadece cezayı kaldırmak değil, kusuru örtmeyi de içerir.
Detay
Tanım: Makam, tasavvufta müridin çaba, disiplin ve ahlaki istikrar sonucu ulaştığı kalıcı manevi dereceleri ifade eder.
Detay
Tanım: Maksim, bireyin eylemlerini yönlendiren öznel ilke veya kuraldır.
Detay
Tanım: Maliki, Medine halkının uygulamasını bağlayıcı delil kabul eden fıkıh mezhebidir.
Detay
Tanım: Malum, bilginin konusu olan, bilinen veya bilinebilir durumda bulunan şeyi ifade eden kavramdır. Kelâm ve epistemolojide ilim ile olan ilişkisi üzerinden tanımlanır.
Detay
Tanım: Maniheizm, evreni mutlak iyi ve mutlak kötü olmak üzere iki ezeli ilkenin çatışması olarak açıklayan düalist bir inanç sistemidir. Işık ve karanlık karşıtlığı Maniheist kozmolojinin merkezindedir.
Detay
Tanım: Mantık, akıl yürütmenin biçimsel kurallarını inceleyen ve geçerli düşünmeyi konu alan disiplindir.
Detay
Tanım: Mantıksal zorunluluk, belirli öncüller kabul edildiğinde sonucun başka türlü olamamasıdır.
Detay
Tanım: Marifet, hakikatin aklî değil, içsel ve tecrübî yolla bilinmesini ifade eden bilgi türüdür.
Detay
Tanım: Marksist, Marksizm’in tarih, toplum ve ekonomi anlayışını benimseyen düşünür veya siyasal özneyi ifade eder.
Detay
Tanım: Marksizm, toplumsal değişimi üretim ilişkileri, sınıf mücadelesi ve tarihsel materyalizm temelinde açıklayan felsefi ve siyasal teoridir.
Detay
Tanım: Matematik, nicelik, yapı, oran ve biçim ilişkilerini soyut sembollerle inceleyen biçimsel bilimdir.
Detay
Tanım: Matematiksel model, bir olgu, süreç veya sistemin matematiksel ifadeler ve yapılar aracılığıyla temsil edilmesidir.
Detay
Tanım: Materyalist, gerçekliğin temelini maddede gören felsefi görüşü benimseyen kişidir.
Detay
Tanım: Materyalizm, var olan her şeyin temelinde maddenin bulunduğunu savunan felsefi görüştür.
Detay
Tanım: Mâtûrîdîyye, Ebu Mansur el-Mâtûrîdî tarafından sistemleştirilen, akla geniş yer veren ve insan sorumluluğunu vurgulayan Sünnî kelam ekolüdür. Özellikle Hanefi mezhebiyle ilişkilidir.
Detay
Tanım: Meal, kutsal bir metnin lafzı birebir çevrilmeden, anlamının başka bir dile aktarılmasıdır.
Detay
Tanım: Meclis, halkı temsil eden ve yasama yetkisini kullanan siyasal organdır.
Detay
Tanım: Mecusîlik, ateş kültü ve iyi-kötü düalizmiyle bilinen eski İran kökenli dini inancı ifade eder.
Detay
Tanım: Mekân, varlıkların konumlandığı ve birbirleriyle ilişkisel olarak yer aldığı boyuttur.
Detay
Tanım: Mekruh, yapılması hoş karşılanmayan ancak kesin yasak olmayan fıkhî fiilleri ifade eder.
Detay
Tanım: Merhamet, başkasının acı ve kırılganlığını fark ederek bu durumu hafifletmeye yönelen ahlaki ve duygusal eğilimi ifade eder.
Detay
Tanım: Merkezi devlet, siyasal ve idarî yetkilerin tek bir merkezde toplandığı, yerel birimlerin sınırlı özerkliğe sahip olduğu devlet modelidir.
Detay
Tanım: Merkezi sinir sistemi, beyin ve omurilikten oluşan ve bilgiyi işleyen ana sistemdir.
Detay
Tanım: Meşruiyet, bir iktidarın veya kuralın haklı ve kabul edilebilir sayılması durumudur.
Detay
Tanım: Meta-anlatı, tarih, toplum ve bilgiyi açıklamayı amaçlayan kapsayıcı ve evrensel anlatı yapılarıdır.
Detay
Tanım: Meta-düzey, bir düşünce, kavram ya da sistemin kendisi üzerine yapılan üst düzey değerlendirme alanıdır.
Detay
Tanım: Meta-etik, ahlaki yargıların anlamını, doğruluk değerini ve nesnel olup olmadığını inceleyen etik alanıdır.
Detay
Tanım: Meta-felsefe, felsefenin amacı, yöntemi, dili ve sınırlarını konu edinen sorgulama alanıdır.
Detay
Tanım: Metafizik, varlığın en genel yapısını, ilk nedenlerini ve zorunlu ilkelerini konu edinen felsefe dalıdır.
Detay
Tanım: Metafizik (aşkın) ontoloji, varlığı deneyim ve doğa alanının ötesinde temellendiren ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Metafiziksel naturalizm, var olan her şeyin doğaya ait olduğunu ve doğaüstü hiçbir varlık ya da açıklamanın ontolojik olarak gerçek olmadığını savunan felsefî görüştür.
Detay
Tanım: Metafor, bir kavramın başka bir kavram aracılığıyla anlamlandırılmasıdır.
Detay
Tanım: Metin, anlamlı bir bütün oluşturan yazılı veya sözlü ifade dizisidir.
Detay
Tanım: Metinsel yorum, bir metnin dilsel ve anlamsal yapısının çözümlenmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Metodoloji, araştırma ve bilgi üretiminde kullanılan yöntemlerin ilkelerini inceleyen disiplindir.
Detay
Tanım: Metot, belirli bir amaca ulaşmak için izlenen düzenli yol ve tekniktir.
Detay
Tanım: Mezhep, dinî hüküm ve inançların anlaşılmasında izlenen sistemli yorum yoludur.
Detay
Tanım: Millet, ortak tarih, kültür, dil veya bilinç etrafında kendini bir birlik olarak algılayan insan topluluğudur.
Detay
Tanım: Milliyetçilik, ulusal kimliği ve ortak aidiyeti merkeze alan siyasal ideolojidir.
Detay
Tanım: Minimalizm, gereksiz öğeleri dışlayarak sadelik ve öz vurgusunu merkeze alan estetik ve düşünsel yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Mit, evreni ve insanı açıklamaya çalışan sembolik ve kutsal anlatıdır.
Detay
Tanım: Mitoloji, toplumların kutsal, sembolik ve açıklayıcı anlatılarını inceleyen alanıdır.
Detay
Tanım: Model, karmaşık bir sistemi veya olguyu açıklamak ve anlamak için kullanılan sadeleştirilmiş temsildir.
Detay
Tanım: Modern, geleneksel yapılardan kopuşu, akılcılık, bireysellik ve ilerleme fikrini merkeze alan tarihsel ve düşünsel durumu ifade eder.
Detay
Tanım: Modern teizm, Tanrı anlayışını çağdaş bilim, özgür irade ve ahlak tartışmalarıyla yeniden yorumlayan teistik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Modernite, akıl, bilim ve bireysellik merkezli toplumsal ve düşünsel dönüşümü ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Modernizm, akıl, bilim, ilerleme ve evrensel doğrulara duyulan güveni merkeze alan düşünsel ve kültürel yönelimdir.
Detay
Tanım: Modernleşme, toplumların ekonomik, kültürel ve siyasal alanlarda çağdaşlaşma sürecidir.
Detay
Tanım: Momentum, bir cismin kütlesi ile hızının birleşimiyle tanımlanan hareket niceliğidir.
Detay
Tanım: Monarşi, siyasal iktidarın tek bir kişi veya hanedan tarafından sürdürüldüğü yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Mono, niceliksel veya ontolojik olarak tekliği ifade eden ön ek ve kavramdır.
Detay
Tanım: Monoteizm, evrenin tek ve mutlak bir Tanrı tarafından yaratıldığı ve yönetildiği inancıdır.
Detay
Tanım: Morfem, dilde anlam taşıyan en küçük birimdir.
Detay
Tanım: Motivasyon, bireyin davranışlarını başlatan, yönlendiren ve sürdüren içsel süreçtir.
Detay
Tanım: Motor kontrol, kas hareketlerinin sinir sistemi tarafından düzenlenmesini ifade eder.
Detay
Tanım: Mu‘tezile, aklı inanç alanında temel ölçüt kabul eden, ilahi adalet ve insan özgürlüğünü merkeze alan sistematik kelam ekolüdür.
Detay
Tanım: Mubah, İslam fıkhında yapılması veya terk edilmesi dinî açıdan bağlayıcı olmayan, kişi tercihine bırakılmış fiilleri ifade eder.
Detay
Tanım: Mücerret, maddi varlığa, fiziksel mekâna veya duyusal özelliklere bağlı olmaksızın varlığı düşünülebilen şeyleri ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Mücessime, Allah’a cisim ve mekân isnat eden, literalist ve aşırı yorumlara dayalı kelam anlayışlarını ifade eder.
Detay
Tanım: Mucize, ilahi bir müdahaleye bağlanan ve olağan doğa düzeninin dışında kabul edilen olaydır.
Detay
Tanım: Müellif, özgün bir düşünsel veya yazılı eseri meydana getiren, içeriğin kurucu öznesi olan kişidir.
Detay
Tanım: Müfessir, Kur’an ayetlerini dil, bağlam ve rivayet esaslarına göre açıklayan ve yorumlayan ilim insanıdır.
Detay
Tanım: Muhabbet, bilinçli ve dengeli bir sevgi halini ifade eden kavramdır. Aşktan farklı olarak süreklilik ve ölçülülük içerir.
Detay
Tanım: Muhafazakârlık, geleneksel değerlerin ve toplumsal sürekliliğin korunmasını savunan görüştür.
Detay
Tanım: Muhal, varlığı aklen çelişki içeren ve gerçekleşmesi imkânsız olan durumları ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Muhammedi, Hz. Muhammed’e nispet edilen, onun örnekliğini, öğretisini veya manevi hakikatini ifade eden nitelendirici bir kavramdır.
Detay
Tanım: Muhayyile, duyularla elde edilen imgeleri dönüştürme, birleştirme ve yeniden kurma yetisi olarak tanımlanan zihinsel güçtür. Felsefe, psikoloji ve estetikte merkezi bir işleve sahiptir.
Detay
Tanım: Muhkem ayet, anlamı açık, yoruma kapalı ve hükmü net olan Kur’an ayetlerini ifade eder. İnanç ve amel esaslarının temeli bu ayetlere dayanır.
Detay
Tanım: Mukaddime, bir eserin ana konusuna geçmeden önce yazılan ve yöntem, amaç ve çerçeveyi açıklayan giriş bölümüdür.
Detay
Tanım: Mukallit, dinî veya fikrî bir görüşü delilini bilmeden, sorgulamaksızın başkasından alıp benimseyen kişidir.
Detay
Tanım: Mümin, iman esaslarını kalben kabul eden ve güven duyan kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Mümkin, varlığı da yokluğu da zorunlu olmayan, başka bir sebebe bağlı olarak var olan şeyleri ifade eden ontolojik kavramdır. İslam felsefesi ve kelâmında mümkin varlıklar, var olmak için vacip bir varlığa muhtaçtır.
Detay
Tanım: Mümkün, varlığı zorunlu olmayan, var da olabilen yok da olabilen varlık türüdür.
Detay
Tanım: Mümkün varlık, var olması da olmaması da düşünülebilen, varlığı başka nedenlere bağlı olan varlıktır.
Detay
Tanım: Mümkünlük, bir varlığın hem var olabilme hem de olmama potansiyeline sahip olmasıdır.
Detay
Tanım: Münafık, dışarıdan inanmış gibi görünen fakat içten inkâr eden kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Münezzeh, eksiklikten, benzerlikten ve yaratılmışlara ait niteliklerden uzak ve arınmış olmayı ifade eder.
Detay
Tanım: Mürid, tasavvuf yolunda manevî eğitim almak amacıyla bir mürşide bağlanan kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Mürşid, tasavvuf yolunda müridlere manevî rehberlik eden, ahlaki ve ruhsal olgunluğa ulaşmış kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Müşebbihe, Allah’ın sıfatlarını insan özelliklerine benzeterek yorumlayan ve bu yönüyle teşbihçi kabul edilen kelam ekollerinin genel adıdır.
Detay
Tanım: Musevi, Hz. Musa’ya nispet edilen inanç, öğreti veya topluluğu ifade eden bir terimdir.
Detay
Tanım: Müslüman, Allah’a teslim olan ve İslam inancını benimseyen kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Müşrik, Allah’a ortak koşan veya ilahî nitelikleri başkalarına atfeden kimseyi ifade eder.
Detay
Tanım: Mütefekkir, sistemli ve derinlikli biçimde düşünen, kavramlar ve problemler üzerinde zihinsel üretimde bulunan kişidir.
Detay
Tanım: Müteşâbih, anlamı açık olmayan ve yoruma ihtiyaç duyan ifadeleri veya ayetleri tanımlar.
Detay
Tanım: Müteşâbih ayet, anlamı açık olmayan, birden fazla yoruma müsait bulunan ve kesin manası Allah’a havale edilen Kur’an ayetlerini ifade eder. Bu ayetler özellikle ilahi sıfatlar ve metafizik konularla ilgilidir.
Detay
Tanım: Mütevatir haber, yalan üzerinde birleşmeleri aklen mümkün olmayan çok sayıda kişi tarafından aktarılan ve kesin bilgi ifade eden haber türüdür.
Detay
Tanım: Mutlak, herhangi bir koşula veya sınıra bağlı olmayan varlık veya ilkeyi ifade eder.
Detay
Tanım: Mutlak teizm, Tanrı'nın tüm mükemmel sıfatlara sınırsız biçimde sahip olduğunu savunan görüştür.
Detay
Tanım: Muttasıf, bir varlığın belirli bir sıfatla nitelenmiş ve o sıfatı taşıyor olmasını ifade eden terimdir.
Detay
Tanım: Nakil, dinî bilginin vahiy, hadis ve rivayet yoluyla aktarılmasını ifade eder.
Detay
Tanım: Narsisizm, bireyin kendine aşırı hayranlık duyması ve kendini merkeze almasıyla tanımlanan tutumdur.
Detay
Tanım: Narsist, narsisistik eğilimler gösteren ve kendini aşırı biçimde merkeze alan kişidir.
Detay
Tanım: Naturalist, tüm olguları doğa yasalarıyla açıklayan dünya görüşünü benimseyen kişi veya yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Naturalizm, tüm olguların doğa yasaları çerçevesinde açıklanabileceğini savunan görüştür.
Detay
Tanım: Nazar, aklî düşünme, inceleme ve delil üzerinde tefekkür ederek sonuca ulaşma faaliyetini ifade eder.
Detay
Tanım: Nebi, kendisine vahiy gelen fakat yeni bir din ya da şeriat tebliğ etmeyen peygamberdir.
Detay
Tanım: Neden, bir olayın veya durumun ortaya çıkmasını mümkün kılan açıklayıcı ilke ya da etkendir.
Detay
Tanım: Nedensellik, olaylar arasında neden ile sonuç şeklinde kurulan düzenli ve açıklayıcı ilişkiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Nefret, bir varlığa, gruba veya duruma yönelik yoğun olumsuz duygu, reddediş ve zarar verme eğilimi içeren psikolojik tutumdur.
Detay
Tanım: Nefs, insanın benlik, arzu ve eğilimlerini temsil eden içsel yönüdür.
Detay
Tanım: Negatif ateizm, Tanrı'nın varlığına inanmak için yeterli gerekçe bulunmadığını savunan ateist yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Negatif teoloji, Tanrı'nın özüne dair olumlu niteliklerin dile getirilemeyeceğini savunan teolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Nesne, bilme ve algılama ediminin yöneldiği varlık veya olgudur.
Detay
Tanım: Nesnel, bireysel algı ve yargılardan bağımsız olarak var olduğu kabul edilen durumu ifade eder.
Detay
Tanım: Nesnel ahlak, ahlaki değerlerin bireysel yargılardan bağımsız ve evrensel geçerliliğe sahip olduğunu savunan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Nesnelcilik, bilginin ve doğruluğun öznenin algısından bağımsız olarak var olduğunu savunan görüştür.
Detay
Tanım: Nesnellik, bilgi üretiminde kişisel inanç ve duygulardan bağımsız olma ilkesidir.
Detay
Tanım: Nicel yöntem, ölçülebilir ve sayısal veriler üzerinden yapılan araştırma yaklaşımıdır.
Detay
Tanım: Nicelik, ölçülebilen ve sayısal olarak ifade edilebilen özellikleri tanımlar.
Detay
Tanım: Nihilizm, evrensel anlam, değer ve amaçların varlığını reddeden felsefi görüştür.
Detay
Tanım: Nitel yöntem, sayısal verilerden ziyade anlam, deneyim ve yorumlara odaklanan araştırma yaklaşımıdır.
Detay
Tanım: Nitelik, bir varlığın nasıl olduğunu belirleyen ve onu diğerlerinden ayıran özelliği ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Niyaz, insanın Allah’a yönelerek içten bir yakarış, talep ve teslimiyet hâliyle dua etmesini ifade eder. Tasavvufta niyaz, kulun kendi yetersizliğini idrak ederek ilahi rahmete yönelmesidir.
Detay
Tanım: Niyet, bir eylemin veya ifadenin arkasındaki amaç ve yönelimi ifade eder.
Detay
Tanım: Nizam, varlıkta, düşüncede veya toplumsal yapıda unsurların belirli bir düzen, ölçü ve ilişki içinde bulunmasını ifade eden kavramdır. İslam kelâmında ve felsefesinde nizam, âlemin rastlantısal değil, ilahi bir düzen içinde var olduğunu gösteren temel göstergelerden biri olarak ele alınır.
Detay
Tanım: Nokta, matematikte boyutsuz, konumu olan ancak büyüklüğü bulunmayan temel geometrik kavramdır.
Detay
Tanım: Nominalist ontoloji, tümellerin gerçek bir varlığa sahip olmadığını, yalnızca isimlerden oluştuğunu savunan ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Nominalizm, tümellerin gerçek varlıklar değil, yalnızca adlar olduğunu savunan görüştür.
Detay
Tanım: Nonteist, Tanrı inancını benimsemeyen veya Tanrı kavramını düşünce sisteminin dışında tutan kişidir.
Detay
Tanım: Nonteizm, Tanrı kavramını merkezine almayan veya Tanrı inancını dışlayan düşünce ve inanç yaklaşımlarının genel adıdır.
Detay
Tanım: Nöral model, sinir sisteminin işleyişini açıklamak için kullanılan kuramsal veya matematiksel temsildir.
Detay
Tanım: Norm, davranışları, yargıları ve toplumsal beklentileri düzenleyen kabul edilmiş ölçüttür.
Detay
Tanım: Normal, belirli bir bağlamda genel kabul gören ve olağan sayılan durumdur.
Detay
Tanım: Normatif, neyin olması gerektiğine dair değer ve kural bildiren yargıları ifade eder.
Detay
Tanım: Nörobilim, sinir sisteminin yapısını, işleyişini ve davranışla ilişkisini inceleyen disiplinler arası bilim alanıdır.
Detay
Tanım: Nörolojik bozukluk, sinir sisteminin yapısal veya işlevsel bozulmasını ifade eder.
Detay
Tanım: Nöron, sinir sisteminde bilgi iletimini sağlayan temel hücredir.
Detay
Tanım: Nörotransmitter, sinapslarda kimyasal sinyal iletimini sağlayan moleküldür.
Detay
Tanım: Nübüvvet, ilahi mesajın peygamberler aracılığıyla insanlara iletilmesi kurumudur.
Detay
Tanım: Numen, deneyimle kavranamayan, şeyin kendisi olarak düşünülen varlık alanıdır.
Detay
Tanım: Nüzul, vahyin Allah tarafından peygambere belirli bir süreç içinde indirilmesini ifade eder.
Detay
Tanım: Objektiflik, yargı ve değerlendirmelerde kişisel etkilerden bağımsız olma ilkesidir.
Detay
Tanım: Objektivizm, bilginin, ahlakın ve gerçekliğin insan bilincinden bağımsız nesnel temellere dayandığını savunan felsefi görüştür.
Detay
Tanım: Ödev, bireyin ahlaki veya hukuki olarak yerine getirmesi gereken yükümlülüktür.
Detay
Tanım: Ödev ahlakı, bir eylemin ahlaki değerinin sonuçlarına değil, ahlaki yükümlülüğe uygunluğuna göre belirlendiğini savunan etik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Öğrenme, deneyim yoluyla bilgi, beceri veya davranışta meydana gelen kalıcı değişimdir.
Detay
Tanım: Oklokrasi, halkın akıl ve hukuk dışı biçimde yönetimi ele aldığı yozlaşmış yönetim türüdür.
Detay
Tanım: Okur, metni yorumlayan ve anlam sürecini etkin biçimde kuran özne olarak kabul edilir.
Detay
Tanım: Olası varlık, varlığı zorunlu olmayan, gerçekleşmesi mümkün fakat kaçınılmaz olmayan varlıktır.
Detay
Tanım: Olasılık, bir olayın gerçekleşme ihtimalini ve belirsizlik derecesini ifade eder.
Detay
Tanım: Olay, belirli bir zaman ve mekânda meydana gelen, değişim yaratan durumdur.
Detay
Tanım: Ölçüm, bir niceliğin belirli bir ölçü birimiyle karşılaştırılarak sayısal olarak ifade edilmesidir.
Detay
Tanım: Ölçüt, bir yargının doğruluğunu ya da değerini belirleyen temel ilkedir.
Detay
Tanım: Olgu, gerçekleşmiş, belirli bir durumda var olan ve doğrulanabilir nitelik taşıyan durum veya olaydır.
Detay
Tanım: Olguculuk, bilginin yalnızca gözlemlenebilir olgulara dayanabileceğini savunan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Olgusal (sosyal) ontoloji, toplumsal olguların varlık statüsünü ve oluşum biçimlerini inceleyen ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Oligarşi, siyasal gücün küçük ve ayrıcalıklı bir azınlığın elinde toplandığı yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Ölüm, canlı varlığın biyolojik yaşamının sona ermesi ve insan için varoluşsal sonluluğun bilincidir.
Detay
Tanım: Ölümlülük, insanın kaçınılmaz olarak ölecek bir varlık olduğunun bilincine sahip olması durumudur.
Detay
Tanım: Oluş, varlığın durağan değil, sürekli değişim ve süreç içinde bulunduğunu ifade eden felsefi kavramdır.
Detay
Tanım: Ön kabul, bir tartışma veya düşünce sürecine başlamadan önce doğru kabul edilen, sorgulanmamış varsayımdır.
Detay
Tanım: Ön-anlama, bir metni veya olguyu anlamaya başlamadan önce sahip olunan varsayım ve beklentiler bütünüdür.
Detay
Tanım: Öncül, bir akıl yürütmede sonucun dayandığı başlangıç önermesidir.
Detay
Tanım: Öndeyi, doğruluğu kabul edilen ve kanıtlanmadan kullanılan temel önermedir.
Detay
Tanım: Önerme, doğru ya da yanlış olma değeri taşıyan anlamlı ifadedir.
Detay
Tanım: Önermeler mantığı, önermelerin doğruluk değerleri ve bağlaçlar arasındaki ilişkileri inceleyen mantık dalıdır.
Detay
Tanım: Ontik, var olanların fiilî ve somut durumuna ilişkin olanı ifade eden felsefi terimdir.
Detay
Tanım: Ontoloji, var olanın ne olduğu, nasıl var olduğu ve varlık türlerinin neler olduğu sorularını inceleyen felsefe dalıdır.
Detay
Tanım: Ontolojik argüman, Tanrı’nın varlığını kavramın kendisinden hareketle temellendiren felsefi kanıttır.
Detay
Tanım: Önyargı, deneyimden önce oluşmuş ve anlamayı yönlendiren ön kabullerdir.
Detay
Tanım: Oran, iki niceliğin birbirine göre büyüklük ilişkisini ifade eder.
Detay
Tanım: Orantı, iki veya daha fazla niceliğin birlikte ve tutarlı biçimde değişme ilişkisidir.
Detay
Tanım: Ortaçağ, Antikçağ ile Yeniçağ arasında yer alan ve yaklaşık 5.–15. yüzyılları kapsayan tarihsel ve düşünsel dönemi ifade eder.
Detay
Tanım: Otodeterminizm, bireyin kendi eylemlerinin belirleyicisi olduğunu savunan görüştür.
Detay
Tanım: Otokrasi, siyasal iktidarın denetimsiz biçimde tek bir yönetici tarafından kullanıldığı sistemdir.
Detay
Tanım: Otorite, meşru kabul edilen ve itaat görmesi beklenen iktidar biçimidir.
Detay
Tanım: Otoriterlik, siyasal iktidarın sınırlı denetime tabi olduğu ve kararların merkezî biçimde alındığı yönetim anlayışıdır.
Detay
Tanım: Öz, bir varlığın ne olduğunu belirleyen zorunlu ve değişmez nitelikler bütünüdür.
Detay
Tanım: Öz-inceleme, bireyin kendi düşünce, duygu ve zihinsel süreçlerini doğrudan gözlemlemesidir.
Detay
Tanım: Özbilinç, bireyin kendisinin bilincinde olması durumudur.
Detay
Tanım: Özdeşlik, bir varlığın ya da kavramın kendisiyle aynı olmasını ifade eden temel ilkedir.
Detay
Tanım: Özel alan, bireyin kamusal müdahaleden uzak kişisel yaşam alanıdır.
Detay
Tanım: Özgür irade, bireyin eylemlerini içsel zorunluluklar ve dışsal belirlenimler olmaksızın seçebilme yetisidir.
Detay
Tanım: Özgürlük, bireyin dışsal zorlamalar olmaksızın kendi iradesi doğrultusunda eyleyebilme durumudur.
Detay
Tanım: Özne, bilen, algılayan ve deneyimleyen bilinç sahibi varlıktır.
Detay
Tanım: Öznel deneyim, yalnızca deneyimi yaşayan özneye özgü olan bilinçli yaşantıdır.
Detay
Tanım: Öznel yorum, olayların kişisel bakış açısıyla değerlendirilmesidir.
Detay
Tanım: Öznelcilik, bilginin ve değerlerin öznenin algı ve yargılarına bağlı olduğunu savunan felsefi görüştür.
Detay
Tanım: Öznellik, bilginin bireysel deneyim, algı ve bakış açısına bağlı olması durumudur.
Detay
Tanım: Özne–nesne ilişkisi, bilginin ortaya çıktığı temel yapıyı ifade eden felsefi ilişkidir.
Detay
Tanım: Özsel sezgi, deneyimdeki olguların arkasındaki değişmez yapının doğrudan kavranmasıdır.
Detay
Tanım: Pandora'nın Kutusu, insan merakının kontrolsüz biçimde sonuç doğurmasını ve kötülüğün dünyaya yayılışını simgeleyen mitolojik anlatıdır.
Detay
Tanım: Panenteizm, evrenin Tanrı'nın içinde olduğunu ancak Tanrı'nın evrenle sınırlı olmadığını savunan görüştür.
Detay
Tanım: Panoptikon, bireylerin sürekli gözetlenebileceği varsayımıyla davranışlarını disipline etmelerini sağlayan iktidar modelidir.
Detay
Tanım: Panteizm, Tanrı ile evrenin özdeş olduğunu savunan metafizik görüştür.
Detay
Tanım: Panteon, belirli bir kültür veya inanç sistemindeki tanrıların bütününü ifade eder.
Detay
Tanım: Paradigma, belirli bir dönemde bilimsel faaliyeti yönlendiren ortak kabuller ve yöntemler bütünüdür.
Detay
Tanım: Paradoks, doğru gibi görünen öncüllerden mantıksal olarak çelişkili bir sonucun çıktığı düşünsel durumdur.
Detay
Tanım: Parça, bir bütünün ayrılabilir ya da ayırt edilebilir bölümüdür.
Detay
Tanım: Parçacık, belirli bir konum ve özelliklere sahip, fiziksel sistemin en küçük tanımlı birimidir.
Detay
Tanım: Parlamenter sistem, yürütmenin yasama organına karşı sorumlu olduğu siyasal yönetim biçimini ifade eder.
Detay
Tanım: Parlamento, halkı temsilen yasa yapma yetkisine sahip olan siyasal kurumu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Periferik sinir sistemi, merkezi sinir sistemi ile organlar arasında bağlantı kuran sinir ağlarıdır.
Detay
Tanım: Peygamber, Tanrı'dan vahiy alan ve bu vahyi insanlara ileten kişidir.
Detay
Tanım: Plastisite, sinir sisteminin deneyime bağlı olarak değişebilme kapasitesidir.
Detay
Tanım: Platoncu ontoloji, asıl varlığın duyusal nesnelerden değil, değişmez idealar alanından oluştuğunu savunan ontolojik görüştür.
Detay
Tanım: Plüralizm, gerçekliğin veya değerlerin tek bir temele indirgenemeyeceğini savunan görüştür.
Detay
Tanım: Poli, çokluğu ve çoğulluğu ifade eden ön ek ve kavramdır.
Detay
Tanım: Politeizm, evrenin birden fazla tanrı tarafından yönetildiğini savunan inanç sistemidir.
Detay
Tanım: Politik iktidar, toplum üzerinde karar alma ve yönlendirme yetkisini ifade eden güç ilişkileridir.
Detay
Tanım: Politika, toplumun yönetimi, iktidarın dağılımı ve ortak karar alma süreçlerini konu edinen alandır.
Detay
Tanım: Popülizm, siyaseti ‘halk’ ile ‘elitler’ arasındaki karşıtlık üzerinden kuran ideolojik ve söylemsel yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Postkolonyalizm, sömürgecilik sonrası toplumsal, kültürel ve düşünsel etkileri inceleyen yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Postmodernizm, evrensel doğrulara, ilerleme anlatılarına ve mutlak temellere yönelik eleştirel yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Postulat, bir düşünce veya kuramsal sistemin işlemesi için kanıtlanmadan kabul edilen temel önermedir.
Detay
Tanım: Potansiyel, bir varlığın henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşebilir olma durumudur.
Detay
Tanım: Pozitif ateizm, Tanrı'nın var olmadığını aktif biçimde savunan ateist görüştür.
Detay
Tanım: Pozitif hukuk, belirli bir toplumda geçerli olan yazılı ve yazısız hukuk kurallarının bütünüdür.
Detay
Tanım: Pozitivizm, geçerli bilginin yalnızca deney ve gözleme dayalı olabileceğini savunan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Pragmatik, dilin bağlam içindeki kullanımını inceleyen alandır.
Detay
Tanım: Pragmatizm, düşünce ve inançların doğruluğunu pratik sonuçlarıyla değerlendiren felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Problem, düşünmeyi zorunlu kılan, hazır cevaplarla çözülemeyen ve sorgulama gerektiren bir durumdur.
Detay
Tanım: Psikoloji, insan davranışlarını ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceleyen disiplindir.
Detay
Tanım: Psikolojik kuram, zihinsel süreçleri ve davranışları açıklamayı amaçlayan sistemli açıklamalar bütünüdür.
Detay
Tanım: Qualia, bilinçli deneyimlerin yalnızca özne tarafından yaşanan niteliksel yönlerini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Rahmet, Allah’ın yaratılmışlara yönelik koruyucu, bağışlayıcı ve kuşatıcı merhametini ifade eden kavramdır. İslam düşüncesinde rahmet, yalnızca duygusal bir acıma değil, varlığı sürdürme ve iyiliği gerçekleştirme iradesidir.
Detay
Tanım: Rastlantı, belirli bir amaç ya da zorunlu neden olmaksızın gerçekleştiği düşünülen olayları ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Rasyonalizm, bilginin temel kaynağının akıl olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Rasyonel, akla ve mantıksal ilkelere uygun olanı ifade eder.
Detay
Tanım: Reaksiyon, bir uyarana karşı verilen, çoğu zaman hızlı, refleksif ve önceden düşünülmemiş tepkiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Realizm, gerçekliğin insan zihninden bağımsız olarak var olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Sanatsal realizm, idealizasyonu reddederek gündelik ve toplumsal gerçekliği olduğu gibi yansıtmayı amaçlayan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Reenkarnasyon, ruhun ölümden sonra başka bir bedende yeniden dünyaya gelmesini savunan inanç ve öğretidir.
Detay
Tanım: Referans, bir dilsel ifadenin işaret ettiği nesne, kişi veya varlıktır.
Detay
Tanım: Refleksif düşünce, düşüncenin kendi süreçlerini konu edinmesidir.
Detay
Tanım: Reform, mevcut bir yapının köklü ancak tamamen yıkıcı olmayan biçimde yeniden düzenlenmesidir.
Detay
Tanım: Rejim, bir devletin siyasal iktidarı kullanma ve örgütleme biçimini ifade eder.
Detay
Tanım: Resul, vahiy alan ve bu vahiy ile yeni bir şeriat ya da kitapla görevlendirilen peygamberdir.
Detay
Tanım: Retorik, sözlü veya yazılı anlatım yoluyla ikna etmeyi amaçlayan kuramsal ve pratik anlatım sanatıdır.
Detay
Tanım: Ritüel, kutsal kabul edilen anlamları düzenli ve sembolik eylemler yoluyla ifade eden uygulamadır.
Detay
Tanım: Rivayet, özellikle hadis ve tarih ilimlerinde bilginin isnad zinciriyle aktarılmasını ifade eden yöntem ve içeriktir.
Detay
Tanım: Riya, bir davranışın içten ve samimi bir niyetle değil, başkalarının beğenisini veya takdirini kazanma amacıyla yapılmasıdır.
Detay
Tanım: Rol, bireyin sahip olduğu statüye bağlı olarak toplumun ondan beklediği davranışlar bütünüdür.
Detay
Tanım: Rölativizm, doğruluk ve değerlerin mutlak değil, bağlama göre değiştiğini savunan görüştür.
Detay
Tanım: Romantizm, akılcı ve mekanik dünya görüşüne karşı duygu, hayal gücü ve bireyselliği öne çıkaran düşünsel ve sanatsal akımdır.
Detay
Tanım: Rönesans, Orta Çağ sonrası Avrupa’da antik düşüncenin yeniden canlanmasıyla ortaya çıkan kültürel ve felsefi dönüşüm dönemidir.
Detay
Tanım: Ruh, canlılığı, bilinci ve idraki mümkün kılan metafizik varlık ilkesidir.
Detay
Tanım: Ruhul-Kudüs, ilahi vahiy, destek ve yönlendirme ile ilişkilendirilen; İslam ve Hristiyan teolojilerinde farklı anlam katmanlarına sahip kutsallık atfedilen metafizik bir kavramdır.
Detay
Tanım: Sabit, belirli bir bağlamda değeri değişmeyen matematiksel büyüklüktür.
Detay
Tanım: Saçma, mantıksal tutarlılık ya da anlam beklentisini karşılamayan, insanın anlam arayışıyla çelişen durumu ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Saf Aklın Eleştirisi, insan aklının deneyimden bağımsız olarak neleri bilebileceğini ve bilginin sınırlarını araştıran felsefi eserdir.
Detay
Tanım: Şafii, delil hiyerarşisini sistematik biçimde kuran fıkıh mezhebidir.
Detay
Tanım: Safsata, geçerli veya doğruymuş gibi görünen fakat mantıksal hata içeren akıl yürütmedir.
Detay
Tanım: Sağduyu, insanın doğal muhakeme yetisiyle dengeli ve makul kararlar verebilme kapasitesidir.
Detay
Tanım: Sahabe, Hz. Muhammed’i görmüş, ona iman etmiş ve bu iman üzere vefat etmiş Müslümanları ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Salt, herhangi bir dış unsurdan, karışımdan veya belirleyici etkenden arındırılmış; saf ve indirgenmiş hâli ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Saltanat, siyasal iktidarın hanedan yoluyla devredildiği yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Şamanizm, doğa ruhları, atalar ve spiritüel varlıklarla ilişki kurulduğuna inanılan, ritüel ve trans merkezli geleneksel inanç sistemidir.
Detay
Tanım: Satanist, Satanizm olarak adlandırılan inanç veya felsefi yaklaşımları benimseyen kişidir.
Detay
Tanım: Satanizm, şeytan figürünü gerçek ya da sembolik biçimde merkeze alan inanç, felsefe veya kültürel yönelimleri ifade eder.
Detay
Tanım: Sayı, nicelikleri ifade etmek için kullanılan soyut matematiksel birimdir.
Detay
Tanım: Schrödinger'in Kedisi, kuantum mekaniğinde gözlem yapılana kadar bir sistemin birden fazla durumda bulunabileceğini göstermek için tasarlanmış düşünce deneyidir.
Detay
Tanım: Sebep, bir varlığın veya olayın meydana gelmesine yol açan etkeni ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Sekülerizm, toplumsal düzenin ve kamusal alanın dinî referanslardan bağımsız olarak yapılandırılmasını savunan düşünce biçimidir.
Detay
Tanım: Selef-i Salihin, Hz. Muhammed’in sahabesi, tabiîn ve tebeu’t-tabiîn nesillerini kapsayan, İslam’ın inanç ve amel anlayışının en saf ve güvenilir biçimde temsil edildiği ilk üç kuşağı ifade eden kavramdır. Bu nesiller, kelam ve fıkıh tartışmalarında ölçü kabul edilmiştir.
Detay
Tanım: Selefiyye, ilk üç nesil Müslümanların (selef) anlayışını esas alan, nass merkezli ve te’vilden kaçınan kelam ve inanç yaklaşımıdır.
Detay
Tanım: Semantik, dilde anlamın oluşumunu ve değişimini inceleyen alandır.
Detay
Tanım: Semavi dinler, kaynağının ilahi vahiy olduğu kabul edilen ve peygamberler aracılığıyla bildirilen dinleri ifade eder.
Detay
Tanım: Sembol, doğrudan gösterim yerine dolaylı ve çok katmanlı anlamlar taşıyan göstergedir.
Detay
Tanım: Sentez, farklı unsurların yeni ve bütüncül bir yapı oluşturacak şekilde birleştirilmesidir.
Detay
Tanım: Septisizm, kesin bilginin mümkün olmadığını veya sürekli kuşku altında tutulması gerektiğini savunan felsefi görüştür.
Detay
Tanım: Sermaye, üretim süreçlerinde kullanılan, değer üretme ve artırma kapasitesine sahip birikmiş maddi veya maddi olmayan kaynakları ifade eder.
Detay
Tanım: Ses, konuşma sırasında üretilen işitsel titreşimdir.
Detay
Tanım: Sevap, dini ve ahlaki düşüncede doğru ve iyi eylemlere atfedilen olumlu karşılığı ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Sevgi, bir varlığa yönelen ilgi, bağlılık ve değer verme yönelimi olarak ortaya çıkan temel duygusal ve ahlaki ilişkidir.
Detay
Tanım: Şeyh, dinî ilimlerde veya tasavvuf yolunda otorite kabul edilen, rehberlik yapan kimseyi ifade eder.
Detay
Tanım: Seyr, insanın nefs merkezli varoluştan ilahi hakikate yönelen manevi yolculuğunu ifade eden tasavvufi kavramdır.
Detay
Tanım: Sezgi, akıl yürütmeye başvurmaksızın doğrudan kavrama yetisidir.
Detay
Tanım: Sezgicilik, bilginin sezgi yoluyla doğrudan kavranabileceğini savunan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Sıfat, bir varlığın niteliğini ve nasıl olduğunu ifade eden özelliklerdir.
Detay
Tanım: Sıfır, matematikte yokluğu temsil eden ve sayı sisteminin düzenlenmesini sağlayan temel kavramdır.
Detay
Tanım: Şiilik, Hz. Ali ve onun soyundan gelen imamların ilahi olarak tayin edildiğini savunan, imameti inancın merkezine yerleştiren İslam mezhep ve düşünce geleneğidir. Siyasi liderlik anlayışı zamanla teolojik ve kelami bir doktrine dönüşmüştür.
Detay
Tanım: Simetri, bir sistemin belirli dönüşümler altında değişmeden kalma özelliğidir.
Detay
Tanım: Sinaps, nöronlar arasında sinyal aktarımının gerçekleştiği bağlantı noktasıdır.
Detay
Tanım: Sınıf, toplumda benzer ekonomik ve sosyal koşullara sahip bireylerin oluşturduğu gruptur.
Detay
Tanım: Sinir, elektriksel ve kimyasal sinyalleri ileten biyolojik yapıdır.
Detay
Tanım: Sinir sistemi, vücuttaki bilgi iletimini ve koordinasyonu sağlayan biyolojik ağdır.
Detay
Tanım: Şirk, Allah’a ait olan ilahlık, rububiyet veya ibadet vasıflarının başkalarına nispet edilmesidir.
Detay
Tanım: Sistem, öğeleri arasında düzenli ve anlamlı ilişkiler bulunan bütünlüklü düşünsel veya ontolojik yapıdır.
Detay
Tanım: Siyasal, siyasetle ve toplumsal iktidar ilişkileriyle ilgili olan nitelikleri ifade eder.
Detay
Tanım: Siyasal düzen, bir toplumda iktidarın örgütleniş biçimini, kurumlar arasındaki ilişkileri ve yönetim yapısını ifade eder.
Detay
Tanım: Siyasal yükümlülük, bireyin siyasal otoriteye karşı uyması beklenen kurallar ve sorumluluklar bütünüdür.
Detay
Tanım: Siyaset, toplumda iktidarın, yönetimin ve ortak yaşamın düzenlenmesine ilişkin etkinlikler bütünüdür.
Detay
Tanım: Skeptik, bilgi ve hakikat iddialarına karşı temkinli, sorgulayıcı ve eleştirel yaklaşan kişidir.
Detay
Tanım: Skeptisizm, kesin ve mutlak bilginin mümkün olup olmadığına yönelik sistematik şüpheyi savunan felsefi görüştür.
Detay
Tanım: Sofist, Antik Yunan’da bilgi, ahlak ve hakikatin göreli olduğunu savunan ve retorik beceriye ağırlık veren düşünürlere verilen addır.
Detay
Tanım: Sofizm, doğruluktan çok ikna etmeyi amaçlayan düşünce ve tartışma anlayışıdır.
Detay
Tanım: Sokratik yöntem, doğru bilgiye ulaşmak için sistemli soru sorma yoluyla yapılan felsefi tartışma yöntemidir.
Detay
Tanım: Sömürü, bir grubun emeğinin ya da kaynaklarının başka bir grup tarafından adaletsiz biçimde kullanılmasıdır.
Detay
Tanım: Somut, duyularla algılanabilen, fiziksel varlığa sahip olan nesne veya olguları ifade eden kavramdır. Felsefe ve bilimde deneysel alanla ilişkilidir.
Detay
Tanım: Sonlu, sınırları bulunan; nicelik, zaman veya varlık bakımından başlangıç ve bitişe sahip olan şeyi ifade eder.
Detay
Tanım: Sonsuz, başlangıcı veya sonu olmayan, niceliksel ya da niteliksel olarak sınırlanamayan varlık veya süreçtir.
Detay
Tanım: Sonuç, bir akıl yürütmede öncüllerden çıkarılan nihai yargıdır.
Detay
Tanım: Sorgulama, kabul edilmiş görünen bilgileri, inançları veya yargıları sistemli biçimde soruşturma sürecidir.
Detay
Tanım: Soru, bilinmeyeni açığa çıkarmak veya bilinenleri sınamak amacıyla yöneltilen düşünsel taleptir.
Detay
Tanım: Sorumluluk, bireyin eylemlerinin ahlaki veya hukuki sonuçlarını üstlenebilme durumudur.
Detay
Tanım: Sosyal adalet, toplumsal kaynakların, fırsatların ve yükümlülüklerin adil biçimde dağıtılmasını ifade eden ilkedir.
Detay
Tanım: Sosyal olgu, bireylerin dışında var olan ve onları etkileyen toplumsal gerçekliktir.
Detay
Tanım: Sosyal yapı, toplumdaki rollerin, kurumların ve ilişkilerin oluşturduğu düzenli bütündür.
Detay
Tanım: Sosyalizm, üretim araçlarının toplumsal mülkiyetini savunan siyasal ve ekonomik görüştür.
Detay
Tanım: Sosyoloji, toplumsal yapıların ve ilişkilerin bilimsel incelemesidir.
Detay
Tanım: Söylem, dilin belirli tarihsel, toplumsal ve iktidar ilişkileri içinde örgütlenmiş kullanım biçimidir.
Detay
Tanım: Soyut, doğrudan duyularla algılanamayan, zihinsel ve kavramsal olarak var olan olguları ifade eder. Matematik, mantık ve metafizikte temel bir kategoridir.
Detay
Tanım: Soyutlama, nesnelerin veya durumların belirli özelliklerini ayırarak düşünsel olarak ele alma işlemidir.
Detay
Tanım: Söz, anlam iletme amacı taşıyan dilsel ifadedir.
Detay
Tanım: Sözce, belirli bir zaman, mekân ve bağlam içinde üretilmiş somut dilsel ifadedir.
Detay
Tanım: Sözcük, dilde tek başına ya da bağlam içinde anlam taşıyabilen temel birimdir.
Detay
Tanım: Sözdizim, cümle içindeki kelime ve ögelerin düzenlenişini inceleyen dil alanıdır.
Detay
Tanım: Statü, bireyin toplum içindeki saygınlık, konum ve haklar bakımından sahip olduğu yeridir.
Detay
Tanım: Statüko, mevcut güç ilişkilerinin ve düzenin korunması durumudur.
Detay
Tanım: Sudur teorisi, varlığın Tanrı'dan iradi bir yaratma değil, zorunlu bir taşma yoluyla meydana geldiğini savunan görüştür.
Detay
Tanım: Sufi, tasavvuf yolunu benimseyen ve manevi arınmayı esas alan kişidir.
Detay
Tanım: Sülûk, müridin belirli ahlaki ve manevi ilkeler doğrultusunda, rehber eşliğinde yürüttüğü sistemli manevi eğitim sürecidir.
Detay
Tanım: Sünnet, Hz. Muhammed'in sözleri, fiilleri ve onaylarını ifade eden temel İslami kaynaktır.
Detay
Tanım: Sünnetullah, Allah’ın evrende ve toplumlarda işleyen değişmez yasalarını ifade eden kelâmî kavramdır.
Detay
Tanım: Sünnî Kelâm, Ehl-i Sünnet inançlarını akli ve nakli delillerle temellendiren kelam geleneğidir. Bu çatı altında Mâtürîdîyye ve Eş‘ârîyye ekolleri yer alır ve iman, kader, sıfatlar gibi konular sistemli biçimde ele alınır.
Detay
Tanım: Sünnilik, Hz. Muhammed’in sünnetini ve sahabenin ortak anlayışını esas alan, İslam inanç ve amel alanında çoğunluğu temsil eden ana mezhep ve düşünce geleneğidir. Kelamda Eş‘arîlik ve Mâtürîdîlik, fıkıhta ise Hanefi, Maliki, Şafii ve Hanbeli mezhepleri Sünni çatı altında yer alır.
Detay
Tanım: Şüphe, bir yargının doğruluğu veya yanlışlığı konusunda karar verilememesi durumudur.
Detay
Tanım: Şüpheci teizm, Tanrı'nın amaçlarının insan aklıyla tam kavranamayacağını savunan teistik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Süreç, zaman içinde aşamalı olarak gerçekleşen değişim ve oluşlar bütünüdür.
Detay
Tanım: Süreç ontolojisi, varlığı sabit özler yerine sürekli değişen süreçler olarak ele alan ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Süreç teizmi, Tanrı'nın evrenle karşılıklı etkileşim içinde ve süreçsel bir ilişki içinde olduğunu savunan teizmdir.
Detay
Tanım: Süreklilik, bir varlığın ya da sürecin kesintiye uğramadan devam etmesi durumudur.
Detay
Tanım: Sürrealizm, bilinçdışı, düşler ve rastlantısallık yoluyla gerçekliğin ötesine geçmeyi hedefleyen sanatsal akımdır.
Detay
Tanım: Tabakalaşma, toplumun hiyerarşik katmanlar halinde örgütlenmesidir.
Detay
Tanım: Tahkiki iman, araştırma, akıl yürütme ve delile dayanarak kazanılan bilinçli iman biçimidir.
Detay
Tanım: Tahmin, mevcut bilgi ve modellerden hareketle geleceğe veya bilinmeyene dair çıkarımda bulunmadır.
Detay
Tanım: Taklidi iman, araştırma ve delile dayanmaksızın başkalarından öğrenilerek benimsenen iman biçimidir.
Detay
Tanım: Takva, insanın Allah bilinciyle hareket ederek yanlışlardan sakınması ve sorumluluk bilinciyle yaşamasıdır.
Detay
Tanım: Takva, kişinin Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmesi ve sakınma hâlinde olmasıdır.
Detay
Tanım: Talmud, Yahudilikte Tevrat’ın yorumlarını ve dini hukuk tartışmalarını içeren temel metinler bütünüdür.
Detay
Tanım: Tanıklık, bir olaya doğrudan şahit olan kişinin aktardığı bilgi ve anlatımdır.
Detay
Tanım: Tanım, bir kavramın ne olduğunu, onu diğer kavramlardan ayıran özellikleriyle ifade etme girişimidir.
Detay
Tanım: Tanrı, mutlak, aşkın ve en yüce varlık olarak düşünülen metafizik kavramdır.
Detay
Tanım: Tanrıbilim, Tanrı’nın varlığı, nitelikleri, fiilleri ve insanla ilişkisini konu edinen sistematik düşünsel disiplindir.
Detay
Tanım: Tanrıcılık, evreni yaratan ve yöneten bir Tanrı'nın varlığını kabul eden inanç ve düşünce biçimidir.
Detay
Tanım: Tarih, geçmişte gerçekleşmiş insan etkinliklerini konu alan disiplin ve bilgi alanıdır.
Detay
Tanım: Tarih bilinci, geçmişi anlama, yorumlama ve bugüne anlamlı biçimde bağlama yetisidir.
Detay
Tanım: Tarih yazımı, geçmişin belirli yöntem ve yaklaşımlarla yazılı hâle getirilmesidir.
Detay
Tanım: Tarihin yönü, tarihsel sürecin belirli bir amaca, ilerlemeye veya döngüye sahip olup olmadığına ilişkin felsefi sorudur.
Detay
Tanım: Tarihsel, bir olgunun belirli bir zaman ve bağlam içinde değerlendirilmesini ifade eden niteliktir.
Detay
Tanım: Tarihsel anlam, geçmiş olayların güncel yorumlar aracılığıyla kazandığı anlam boyutudur.
Detay
Tanım: Tarihsel bağlam, bir olayın gerçekleştiği dönemin koşulları ve ilişkiler bütünüdür.
Detay
Tanım: Tarihsel materyalizm, toplumsal ve tarihsel gelişmeleri maddi üretim ilişkileri temelinde açıklayan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Tarihsel neden, belirli bir tarihsel olayın ortaya çıkmasına katkı sağlayan etkenler bütünüdür.
Detay
Tanım: Tarihsel olay, geçmişte gerçekleşmiş ve tarihsel anlam atfedilen olaydır.
Detay
Tanım: Tarihsel perspektif, olayları ve düşünceleri kendi dönemlerinin sosyal, siyasal ve kültürel koşulları içinde değerlendirme yaklaşımıdır.
Detay
Tanım: Tarihsel yorum, bir metni veya olguyu kendi dönemsel koşulları içinde anlamayı amaçlayan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Tarihsel zaman, insan eylemleri ve anlamlandırmalarıyla şekillenen zaman anlayışıdır.
Detay
Tanım: Tarihselcilik, düşünce ve metinlerin ancak ortaya çıktıkları tarihsel koşullar içinde anlaşılabileceğini savunan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Tarikat, belirli bir manevî öğretinin ve pratiğin takip edildiği tasavvufi örgütlenme biçimidir.
Detay
Tanım: Tasavvuf, insanın nefsini arındırarak hakikate ve ilahi yakınlığa ulaşmasını amaçlayan düşünce ve yaşayış yoludur.
Detay
Tanım: Tebaa, siyasal iktidara bağlı olan ancak yönetime katılma ve egemenliği belirleme yetkisine sahip olmayan yönetilenler topluluğunu ifade eder.
Detay
Tanım: Tebaa, siyasal iktidara bağlı olan ancak yönetime katılma hakkı bulunmayan kişi veya topluluktur.
Detay
Tanım: Tefsir, Kur’an ayetlerinin anlamını dil, bağlam ve rivayetler ışığında açıklama faaliyetidir.
Detay
Tanım: Teist, Tanrı’nın var olduğuna ve evrenle etkin bir ilişki içinde bulunduğuna inanan kişidir.
Detay
Tanım: Teizm, evreni yaratan ve evrene müdahil olan kişisel bir Tanrı'nın varlığını savunan görüştür.
Detay
Tanım: Tekamül, varlıkların veya süreçlerin aşamalı ve yönelimli biçimde olgunlaşmasını ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Tekfir, bir Müslümanı inanç açısından İslam dışı ilan etme fiilidir.
Detay
Tanım: Tekil, yalnızca bir bireye ait olan ve sayısal olarak tekrarı bulunmayan varlık ya da durumdur.
Detay
Tanım: Teklif, insanın yerine getirebileceği fiillerle yükümlü kılınmasını ifade eden kelami kavramdır.
Detay
Tanım: Tekrarlanabilirlik, bir deneyin aynı koşullarda aynı sonuçları verebilmesidir.
Detay
Tanım: Teleoloji, varlıkları ve süreçleri belirli bir amaç veya erek doğrultusunda açıklayan yaklaşımı ifade eder.
Detay
Tanım: Temel, bir düşünce veya yapının üzerine kurulduğu başlangıç noktasıdır.
Detay
Tanım: Temel ilke, bir düşünce sisteminin, kuramın veya uygulamanın üzerine inşa edildiği ana varsayım veya kuraldır.
Detay
Tanım: Temellendirme, bir iddia veya yargının dayandığı ilkeleri ve gerekçeleri açık biçimde ortaya koyma sürecidir.
Detay
Tanım: Temsil, bir varlık ya da durumun başka bir varlık veya durum adına gösterilmesidir.
Detay
Tanım: Tengricilik, Tengri merkezli inanç ve uygulamaların bütününü ifade eden dinî ve kültürel sistemdir.
Detay
Tanım: Tengrizm, eski Türk topluluklarında gök tanrı merkezli kozmolojik ve ahlaki inanç sistemini ifade eder.
Detay
Tanım: Tenzih, Tanrı’yı yaratılmışlara özgü niteliklerden ve benzetmelerden uzak tutmayı esas alan teolojik ilkedir.
Detay
Tanım: Teodise, Tanrı’nın iyiliğini ve adaletini dünyadaki kötülüğe rağmen temellendirmeyi amaçlayan yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Teokrasi, siyasal iktidarın Tanrısal iradeye dayandırıldığı yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Teoloji, Tanrı, kutsal metinler ve inanç ilkelerini sistematik ve rasyonel bir biçimde inceleyen disiplindir.
Detay
Tanım: Teolojik yorum, kutsal metinleri ve inanç içeriklerini belirli bir inanç çerçevesinde anlamlandırma faaliyetidir.
Detay
Tanım: Teorem, aksiyomlar ve daha önce kanıtlanmış önermelerden mantıksal çıkarımla elde edilen önermedir.
Detay
Tanım: Teori, gözlem ve deneylerden elde edilen verileri açıklayan, genelleyen ve öngörü sağlayan soyut bilimsel çerçevedir.
Detay
Tanım: Teorik, pratik uygulamadan ziyade açıklama, anlama ve kavramsal çözümlemeye yönelik düşünsel faaliyetleri ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Tepki, bireyin içsel ya da dışsal bir uyarana karşı verdiği anlık ve çoğu zaman otomatik karşılıktır.
Detay
Tanım: Tercih, alternatifler arasından bilinçli olarak birini seçme edimidir.
Detay
Tanım: Terim, belirli bir bilimsel ya da felsefi bağlamda özel ve teknik anlam taşıyan sözcüktür.
Detay
Tanım: Tesadüf, belirli bir amaç veya zorunlu nedensellik olmaksızın gerçekleştiği düşünülen olayları ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Teşbih, Tanrı’yı veya metafizik bir varlığı insani niteliklere benzeterek anlama ve anlatma yaklaşımını ifade eder.
Detay
Tanım: Teselsül, bir nedenler zincirinin başlangıcı olmaksızın sonsuza kadar geri gitmesi durumunu ifade eder.
Detay
Tanım: Teslis, Hristiyan inancında Tanrı’nın Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olmak üzere üç kişilikte tek öz olarak var olduğunu savunan öğretidir.
Detay
Tanım: Tevafuk, görünüşte rastlantı gibi duran olayların anlamlı bir düzen içinde gerçekleştiğini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Tevhid, Allah’ın zatında, sıfatlarında ve fiillerinde bir ve eşsiz olduğunu kabul eden temel İslam inancıdır. Kelamda tevhid, tüm inanç sisteminin kurucu ilkesidir.
Detay
Tanım: Tevil, bir metnin zahir anlamı yerine bağlam, akıl ve ilke dikkate alınarak yorumlanmasıdır.
Detay
Tanım: Tevrat, Yahudilikte Hz. Musa’ya vahyedildiğine inanılan kutsal kitabı ifade eder.
Detay
Tanım: Tikel, bir tümelin kapsamı içinde yer alan ancak tümü temsil etmeyen belirli alt örnektir.
Detay
Tanım: Timokrasi, siyasal hakların servet veya onur ölçütüne göre belirlendiği yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Tin, bilinç, akıl ve özgürlüğün tarihsel süreç içinde kendini açığa vurmasını ifade eden felsefi kavramdır.
Detay
Tanım: Tiranlık, siyasal iktidarın hukuki ve ahlaki sınırlar gözetilmeksizin zor ve baskı yoluyla kullanıldığı yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Topluluk, ortak değerler ve ilişkiler etrafında bir araya gelen bireyler bütünüdür.
Detay
Tanım: Toplum, belirli kurallar ve ilişkiler çerçevesinde bir arada yaşayan bireyler topluluğudur.
Detay
Tanım: Toplumsal cinsiyet, kadınlık ve erkekliğe yüklenen toplumsal roller, beklentiler ve anlamlar bütünüdür.
Detay
Tanım: Toplumsal değişim, toplumun yapısında ve ilişkilerinde zamanla meydana gelen dönüşümlerdir.
Detay
Tanım: Toplumsal gerçeklik, toplum tarafından üretilen ve paylaşılan anlamlar bütünüdür.
Detay
Tanım: Toplumsal hareket, ortak bir amaç doğrultusunda örgütlenen kolektif eylemler bütünüdür.
Detay
Tanım: Toplumsal sözleşme, siyasal otoritenin bireylerin rızasına dayandığını açıklayan kuramsal modeldir.
Detay
Tanım: Toplumsal süreç, toplumda zaman içinde gelişen etkileşim ve değişim dizileridir.
Detay
Tanım: Toplumsallık, insanın başkalarıyla ilişki kurarak birlikte yaşama zorunluluğu ve yetisidir.
Detay
Tanım: Töre, bir toplumda geleneksel olarak kabul edilmiş davranış kuralları bütünüdür.
Detay
Tanım: Totalitarizm, siyasal iktidarın toplumun tüm alanlarını kontrol etmeyi amaçladığı yönetim biçimidir.
Detay
Tanım: Totaliter, bireysel ve toplumsal yaşamın tüm alanlarını denetim altına alan yönetim anlayışıdır.
Detay
Tanım: Totoloji, her durumda doğru olan ve yeni bilgi üretmeyen önermedir.
Detay
Tanım: Tövbe, işlenen bir hatadan dolayı pişmanlık duyarak o fiilden vazgeçmek ve yeniden aynı hataya dönmemeye karar vermektir. İslam’da tövbe, ahlaki ve manevi arınmanın temel yollarından biridir.
Detay
Tanım: Töz, kendi başına var olan ve değişimlere rağmen varlığını sürdüren ontolojik temel olarak kabul edilir.
Detay
Tanım: Transandantal, deneyimi mümkün kılan zihinsel yapı ve koşulları ifade eden felsefi kavramdır.
Detay
Tanım: Transandent, duyusal deneyimin sınırlarını aşan ve deneyim yoluyla bilinemeyen varlık veya ilkeleri ifade eder.
Detay
Tanım: Tümdengelim, genel önermelerden zorunlu tekil sonuçlar çıkaran akıl yürütme biçimidir.
Detay
Tanım: Tümel, birden çok tekil varlıkta ortak olan ve genelleme yoluyla kavranan nitelik veya kavramdır.
Detay
Tanım: Tümevarım, tekil gözlemlerden genel sonuçlara ulaşmayı amaçlayan çıkarım biçimidir.
Detay
Tanım: Tür, ortak nitelikleri paylaşan varlıkların oluşturduğu kavramsal veya doğal sınıflamayı ifade eder.
Detay
Tanım: Tutarlılık, bir düşünce veya sistem içinde çelişki bulunmaması durumudur.
Detay
Tanım: Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi, bir önermenin doğru veya yanlış dışında üçüncü bir doğruluk değerine sahip olamayacağını savunur.
Detay
Tanım: Ulus, modern dönemde ortak kimlik ve siyasal bilinç etrafında tanımlanan toplumsal birliktir.
Detay
Tanım: Ulusal, bir ulusa ait olan veya onunla ilişkili nitelikleri ifade eden sıfattır.
Detay
Tanım: Us, insanın düşünme, kavrama, yargılama ve çıkarım yapma yetisini ifade eden zihinsel kapasitedir.
Detay
Tanım: Üstyapı, bir toplumda hukuk, siyaset, din ve kültür gibi kurumları ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Usûl-i fıkıh, şer‘î hükümlerin hangi kaynak ve yöntemlerle çıkarılacağını inceleyen ilim dalıdır.
Detay
Tanım: Usûlü’d-dîn, İslam dininin temel inanç ilkelerini ve bunların aklî temellendirilmesini inceleyen ilim dalıdır.
Detay
Tanım: Ütilitarizm, bir eylemin ahlaki değerini ürettiği faydaya göre belirleyen ahlak kuramıdır.
Detay
Tanım: Ütopya, gerçekleşmesi mümkün olmayan ya da tasarlanmış ideal toplum düzenini ifade eder.
Detay
Tanım: Uyum, bireyin çevresiyle dengeli ve tutarlı bir ilişki kurması durumudur.
Detay
Tanım: Uzay, cisimlerin konumlarının tanımlandığı fiziksel boyutlu yapıdır.
Detay
Tanım: Uzay-zaman, uzay ve zamanın ayrılmaz bir bütün olarak ele alındığı fiziksel yapı kavramıdır.
Detay
Tanım: Vâcib, yapılması gerekli olan ancak delili farz kadar kesin olmayan fıkhî yükümlülük türüdür.
Detay
Tanım: Vâcibü'l Vücud, varlığı zorunlu olan ve yokluğu düşünülemeyen varlığı ifade eden metafizik kavramdır.
Detay
Tanım: Vacip, varlığı zorunlu olan ve yokluğu düşünülemeyen şeyi ifade eder. Kelâm ve felsefede Allah için 'vacibu'l-vücûd' kavramı kullanılırken, fıkıhta vacip, yapılması dinen gerekli olan fiilleri tanımlar.
Detay
Tanım: Vahdet, çokluk içinde birliği veya tüm varlığın tek bir ilkeye dayandığını ifade eden felsefi kavramdır.
Detay
Tanım: Vahdet-i Mevcud, var olanların çokluğuna rağmen mevcudiyet düzeyinde bir bütünlük bulunduğunu savunan anlayıştır.
Detay
Tanım: Vahdet-i Vücûd, hakiki varlığın tek olduğunu ve diğer varlıkların bu varlığın tezahürleri olduğunu savunan tasavvufi öğretidir.
Detay
Tanım: Vahhâbîlik, Muhammed b. Abdülvehhab tarafından ortaya konan, tevhidi merkeze alan, bidat kabul edilen uygulamalara karşı katı tutum sergileyen Selefî çizgide bir dini harekettir.
Detay
Tanım: Vahiy, ilahi kaynaktan gelen bilginin insana özel bir yolla iletilmesidir.
Detay
Tanım: Vakıa, gerçekleşmiş ve belirli bir bağlam içinde meydana gelmiş olayı ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Var olmak, bir şeyin yalnızca mevcut olması değil, belirli bir kipte kendini ortaya koymasıdır.
Detay
Tanım: Varlık, var olan her şeyin ortak olarak paylaştığı ontolojik durumdur.
Detay
Tanım: Varlık felsefesi, var olmanın anlamını ve varlık türlerini konu edinen felsefe alanıdır.
Detay
Tanım: Varlık ve birlik, var olanların çokluğu ve çeşitliliğine rağmen, ontolojik düzeyde tek bir hakikate dayandığını savunan metafizik ilkeyi ifade eder.
Detay
Tanım: Varoluş, bir şeyin fiilen mevcut olması ve varlık alanında yer alması durumunu ifade eden felsefi kavramdır.
Detay
Tanım: Varoluşçuluk, insanın önce var olup sonra kendini eylemleriyle tanımladığını savunan felsefi akımdır.
Detay
Tanım: Varsayım, doğruluğu henüz gösterilmemiş olmakla birlikte düşünceyi ilerletmek amacıyla kabul edilen önermedir.
Detay
Tanım: Vatandaş, bir devlete hukuki ve siyasal bağla bağlı olan bireydir.
Detay
Tanım: Veri, gözlem veya ölçüm yoluyla elde edilen ham bilgi parçalarıdır.
Detay
Tanım: Vicdan, bireyin kendi eylemlerini ahlaki ölçütlere göre değerlendirme yetisidir.
Detay
Tanım: Yabancılaşma, insanın emeğine, kendisine veya toplumsal dünyaya karşı anlam ve aidiyet kaybı yaşamasıdır.
Detay
Tanım: Yahudi, Yahudilik inancına mensup olan veya bu topluluğa aidiyet taşıyan kişiyi ifade eder.
Detay
Tanım: Yakin, doğruluğu konusunda hiçbir şüphe barındırmayan kesin bilgi durumudur.
Detay
Tanım: Yanılgı, yanlış gerekçelere dayanarak doğru olduğu sanılan düşünce veya yargıdır.
Detay
Tanım: Yanıltıcı akıl yürütme, psikolojik veya dilsel nedenlerle ikna edici görünen fakat mantıksal açıdan hatalı olan çıkarımdır.
Detay
Tanım: Yanlılık, değerlendirme ve araştırmalarda taraflılık oluşturan eğilimdir.
Detay
Tanım: Yanlış, bir yargının ya da eylemin geçerli kabul edilen ölçütlere uymamasıdır.
Detay
Tanım: Yanlışlama, bir teori veya hipotezin deney ya da gözlemle hatalı olduğunun gösterilmesidir.
Detay
Tanım: Yanlışlanabilirlik, bir önermenin ilkece deneyimle çürütülebilir olma niteliğidir.
Detay
Tanım: Yanlışlık, bir yargının veya önermenin gerçeklikle uyuşmaması durumudur.
Detay
Tanım: Yapay dil, belirli kurallar doğrultusunda bilinçli olarak oluşturulmuş dil sistemidir.
Detay
Tanım: Yapı, bir bütün oluşturan öğelerin aralarındaki ilişkilerle kurduğu düzenli örgütlenmedir.
Detay
Tanım: Yaptırım, hukuk kurallarına aykırı davranışlara karşı hukuk düzeni tarafından öngörülen zorlayıcı tepkidir.
Detay
Tanım: Yaratma, varlıkların varlığa çıkarılması ve belirli bir düzen içinde sürdürülmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Yargı, bir şey hakkında doğru ya da yanlış olabilecek bir hüküm bildiren zihinsel edimdir.
Detay
Tanım: Yasa, doğada veya olgular arasında düzenli ve genellenebilir ilişkileri ifade eden ilkedir.
Detay
Tanım: Yasama, genel ve bağlayıcı hukuk kurallarını oluşturma yetkisini ifade eder.
Detay
Tanım: Yaşantı, bilincin doğrudan deneyimlediği anlamlı süreçtir.
Detay
Tanım: Yazar, bir metni üreten ve anlamın ilk bağlamını oluşturan özne olarak tanımlanır.
Detay
Tanım: Yeni Ahit, Hristiyan kutsal kitabının Hz. İsa ve havarilerle ilgili metinleri içeren bölümüdür.
Detay
Tanım: Yeni Platoncular, Platon felsefesini metafizik ve mistik unsurlarla yeniden yorumlayan düşünürler topluluğudur.
Detay
Tanım: Yığın, bireylerin düşünsel ve ahlaki özerkliklerini yitirerek ortak, sorgulanmamış tepkilerle hareket ettiği toplumsal birliktelik biçimini ifade eder.
Detay
Tanım: Yokluk, var olanın bulunmaması ya da varlığa karşıt olarak düşünülen ontolojik durumdur.
Detay
Tanım: Yönelimsellik, bilincin her zaman bir nesneye, duruma ya da anlama yönelmiş olma özelliğidir.
Detay
Tanım: Yönetim, bir topluluğun veya kurumun düzenlenmesi ve yönlendirilmesi sürecidir.
Detay
Tanım: Yöntem, bir amaca ulaşmak veya bir problemi çözmek için izlenen sistemli yoldur.
Detay
Tanım: Yorum, bir metni, olayı veya düşünceyi belirli bir bağlam ve perspektif içinde anlamlandırma etkinliğidir.
Detay
Tanım: Yorumlama, bir metnin, olayın veya olgunun anlamını bağlamı içinde açığa çıkarma sürecidir.
Detay
Tanım: Yükümlülük, bireyin hukuk veya ahlak gereği yerine getirmek zorunda olduğu sorumluluklardır.
Detay
Tanım: Yurttaş, bir siyasal topluluğun üyesi olarak hak ve sorumluluklara sahip bireydir.
Detay
Tanım: Yürütme, yasama tarafından çıkarılan kuralların uygulanmasını sağlayan siyasal erkidir.
Detay
Tanım: Zahir, bir şeyin açık ve doğrudan algılanabilen anlam katmanını ifade eder.
Detay
Tanım: Zahirîlik, dini metinlerin yalnızca açık ve lafzi anlamlarını esas alan, kıyas ve yorumu reddeden bir fıkıh ve düşünce ekolüdür.
Detay
Tanım: Zaman, olayların ardışıklığını, değişimi ve sürekliliği mümkün kılan boyuttur.
Detay
Tanım: Zaman bilinci, geçmiş, şimdi ve geleceğin bilinçte süreklilik içinde yaşanmasıdır.
Detay
Tanım: Zamanın ruhu, belirli bir tarihsel dönemin egemen düşünce tarzlarını, değerlerini ve zihinsel yönelimlerini ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Zan, doğruluğu kesin olmayan ancak doğru olma ihtimali bulunan kanaat durumudur.
Detay
Tanım: Zat, bir varlığın kendinde varlığını ve özünü ifade eden kavramdır.
Detay
Tanım: Zayıf agnostisizm, Tanrı’nın varlığı hakkında şu an için yeterli bilgiye sahip olunmadığını savunan, ancak ilkece bilinemezlik iddiasında bulunmayan epistemik tutumdur.
Detay
Tanım: Zayıf ateizm, Tanrı’nın varlığını reddetmekten ziyade, Tanrı inancına sahip olmama durumunu ifade eder. Bu tutum, epistemik yetersizlik veya kanıt eksikliği gerekçesiyle benimsenir.
Detay
Tanım: Zerdüştîlik, Zerdüşt tarafından temellendirildiği kabul edilen, iyi ve kötünün kozmik mücadelesini esas alan dini öğretidir.
Detay
Tanım: Zihin, düşünme, algılama, hatırlama ve bilinç süreçlerinin gerçekleştiği bilişsel yapıdır.
Detay
Tanım: Zihinsel durum, bir öznenin inanç, arzu, niyet ve düşünce gibi zihinsel hâllerini ifade eder.
Detay
Tanım: Zihinsel içerik, bir zihinsel durumun neye ilişkin olduğunu ve ne anlama geldiğini belirleyen unsurdur.
Detay
Tanım: Zihinsel koşul, bir düşüncenin, algının veya bilginin ortaya çıkabilmesi için zihinde bulunması gereken ön şartları ifade eder.
Detay
Tanım: Zihinsel temsil, zihnin nesneleri ve durumları simgesel biçimde içermesidir.
Detay
Tanım: Zihin–beden ilişkisi, zihinsel süreçler ile fiziksel beden arasındaki ontolojik ve nedensel bağın nasıl açıklanacağını konu alan problemdir.
Detay
Tanım: Zındık, İslam düşüncesinde inançsız veya sapkın kabul edilen görüşlere sahip olduğu hâlde bunu gizleyerek mümin gibi görünen kimseyi ifade eden itikadî bir terimdir.
Detay
Tanım: Zorunlu, varlığı aklen kaçınılmaz olan ve yokluğu düşünülemeyen varlıktır.
Detay
Tanım: Zorunlu (doğalcı) ontoloji, varlığı doğa yasalarına indirgenmiş zorunlu ilişkiler bütünü olarak ele alan ontolojik yaklaşımdır.
Detay
Tanım: Zorunlu varlık, var olmaması düşünülemeyen ve varlığı kendinden olan varlıktır.
Detay
Tanım: Zorunluluk, bir şeyin başka türlü olmasının imkânsız olması durumudur.
Detay
Tanım: Zühd, dünya nimetlerine bağımlı olmadan yaşama ve ahlaki arınmayı önceleme anlayışıdır.
Detay